Η απάντηση στο Δημογραφικό
Η δημογραφική κρίση δεν είναι ένα πρόβλημα ανάμεσα σε άλλα. Είναι η πρόκληση που διαπερνά και επιτείνει όλες τις υπόλοιπες, από την ανταγωνιστικότητα της οικονομίας ως τη βιωσιμότητα του κοινωνικού κράτους.
Η Ελλάδα χάνει πληθυσμό, γερνά ταχύτερα από την Ευρώπη και κινδυνεύει να χάσει το παραγωγικό της δυναμικό μέσα στην επόμενη δεκαετία. Το φαινόμενο βεβαίως έχει παγκόσμια διάσταση. Πλήττει ακόμα και τις πιο εύρωστες οικονομίες, γεγονός που αποδεικνύει ότι οι αιτίες είναι βαθύτερες από την οικονομική δυσπραγία. Η χώρα μας, ωστόσο, έχει μια ιδιαιτερότητα. Συνδυάζει την υπογεννητικότητα με δομικές παθογένειες που την καθιστούν ιδιαίτερα εκτεθειμένη. Αυτό που χρειάζεται πλέον είναι η βούληση να συνδέσουμε τις αιτίες με ουσιαστικές λύσεις.
Μία από αυτές τις αιτίες σχετίζεται με το παραγωγικό υπόδειγμα που επικράτησε τις τελευταίες δεκαετίες. Για χρόνια επιλέξαμε ένα μοντέλο ανάπτυξης που δεν επένδυσε αρκετά στην παραγωγή, στη βιομηχανία και στην καινοτομία. Η υπερβολική εξάρτηση από τομείς υπηρεσιών με χαμηλή προστιθέμενη αξία έχει δημιουργήσει μια οικονομία που δεν παράγει αρκετές θέσεις εργασίας με αξιοπρεπή αμοιβή και σταθερές προοπτικές. Όταν ένας νέος άνθρωπος αντιμετωπίζει εργασιακή αβεβαιότητα και υψηλό κόστος ζωής, η απόφαση για οικογένεια αναβάλλεται επ’ αόριστον. Και καθώς ο πληθυσμός γερνά, το παραγωγικό δυναμικό αδυνατίζει περαιτέρω, δημιουργώντας έναν φαύλο κύκλο που δεν μπορεί να σπάσει με διαχειριστικές ρυθμίσεις. Χρειάζεται να επιταχύνουμε τη μετάβαση σε ένα νέο αναπτυξιακό μοντέλο, με μεγαλύτερη έμφαση στη μεταποίηση, την καινοτομία και τις εξαγωγές. Στόχος είναι να δημιουργήσουμε έναν παραγωγικό ιστό που δημιουργεί αξία και ευκαιρίες για υψηλότερα εισοδήματα σε ευρύτερο φάσμα κλάδων και περιοχών.
Σε αυτό το πλαίσιο, η ενίσχυση της περιφερειακής ανάπτυξης αποκτά κρίσιμη σημασία. Οι επενδύσεις στην περιφέρεια, η ανάπτυξη του πρωτογενούς τομέα με νέες τεχνολογίες και μεθόδους, η αναβάθμιση των υποδομών στην υγεία, στην παιδεία, η εξασφάλιση ψηφιακής υποδομής που επιτρέπει την εξ αποστάσεως εργασία: όλα αυτά μπορούν να μειώσουν το κόστος ζωής και να βελτιώσουν την ποιότητά της, δημιουργώντας τις υλικές προϋποθέσεις για οικογένεια εκτός των υπερφορτωμένων αστικών κέντρων. Χωρίς μια ισχυρή περιφέρεια, το Δημογραφικό δεν μπορεί να αναστραφεί, απλώς μεταφέρεται και επιδεινώνεται.
Οι λύσεις, βεβαίως, δεν εξαντλούνται στο παραγωγικό μοντέλο. Στο Εμπορικό και Βιομηχανικό Επιμελητήριο Αθηνών προτείνουμε τρεις άξονες δράσης. Πρώτον, την ενίσχυση του παραγωγικού δυναμικού μέσω στοχευμένων επενδύσεων στη νεανική απασχόληση, την αντιστροφή του brain drain με συγκεκριμένα κίνητρα αλλά και την αντίστοιχη επιβράβευση όσων στήριξαν την ελληνική οικονομία κατά την περίοδο της δεκαετούς οικονομικής κρίσης. Δεύτερον, την υιοθέτηση φιλικών προς την οικογένεια πολιτικών τόσο από την πολιτεία όσο και από τις ίδιες τις επιχειρήσεις: φορολογικές ελαφρύνσεις, ευέλικτη εργασία, ουσιαστική υποστήριξη γονέων, ίσες ευκαιρίες ανέλιξης. Τρίτον, την αξιοποίηση της τεχνολογίας ως μοχλού παραγωγικότητας ώστε η οικονομία να συνεχίσει να αναπτύσσεται, ακόμη και με λιγότερους εργαζομένους.
Στον πυρήνα όλων αυτών των παρεμβάσεων βρίσκεται ένα βαθύτερο στοίχημα. Να οικοδομήσουμε μια οικονομία που εμπνέει εμπιστοσύνη. Μια χώρα όπου οι νέοι άνθρωποι βλέπουν μέλλον και επιλέγουν να χτίσουν τη ζωή τους. Αυτή είναι η πραγματική πρόκληση της επόμενης δεκαετίας.
