Η απάντηση στο Δημογραφικό

Η δημογραφική κρίση δεν είναι ένα πρόβλημα ανάμεσα σε άλλα. Είναι η πρόκληση που διαπερνά και επιτείνει όλες τις υπόλοιπες, από την ανταγωνιστικότητα της οικονομίας ως τη βιωσιμότητα του κοινωνικού κράτους.

Η Ελλάδα χάνει πληθυσμό, γερνά ταχύτερα από την Ευρώπη και κινδυνεύει να χάσει το παραγωγικό της δυναμικό μέσα στην επόμενη δεκαετία. Το φαινόμενο βεβαίως έχει παγκόσμια διάσταση. Πλήττει ακόμα και τις πιο εύρωστες οικονομίες, γεγονός που αποδεικνύει ότι οι αιτίες είναι βαθύτερες από την οικονομική δυσπραγία. Η χώρα μας, ωστόσο, έχει μια ιδιαιτερότητα. Συνδυάζει την υπογεννητικότητα με δομικές παθογένειες που την καθιστούν ιδιαίτερα εκτεθειμένη. Αυτό που χρειάζεται πλέον είναι η βούληση να συνδέσουμε τις αιτίες με ουσιαστικές λύσεις.

Μία από αυτές τις αιτίες σχετίζεται με το παραγωγικό υπόδειγμα που επικράτησε τις τελευταίες δεκαετίες. Για χρόνια επιλέξαμε ένα μοντέλο ανάπτυξης που δεν επένδυσε αρκετά στην παραγωγή, στη βιομηχανία και στην καινοτομία. Η υπερβολική εξάρτηση από τομείς υπηρεσιών με χαμηλή προστιθέμενη αξία έχει δημιουργήσει μια οικονομία που δεν παράγει αρκετές θέσεις εργασίας με αξιοπρεπή αμοιβή και σταθερές προοπτικές. Όταν ένας νέος άνθρωπος αντιμετωπίζει εργασιακή αβεβαιότητα και υψηλό κόστος ζωής, η απόφαση για οικογένεια αναβάλλεται επ’ αόριστον. Και καθώς ο πληθυσμός γερνά, το παραγωγικό δυναμικό αδυνατίζει περαιτέρω, δημιουργώντας έναν φαύλο κύκλο που δεν μπορεί να σπάσει με διαχειριστικές ρυθμίσεις. Χρειάζεται να επιταχύνουμε τη μετάβαση σε ένα νέο αναπτυξιακό μοντέλο, με μεγαλύτερη έμφαση στη μεταποίηση, την καινοτομία και τις εξαγωγές. Στόχος είναι να δημιουργήσουμε έναν παραγωγικό ιστό που δημιουργεί αξία και ευκαιρίες για υψηλότερα εισοδήματα σε ευρύτερο φάσμα κλάδων και περιοχών.

Σε αυτό το πλαίσιο, η ενίσχυση της περιφερειακής ανάπτυξης αποκτά κρίσιμη σημασία. Οι επενδύσεις στην περιφέρεια, η ανάπτυξη του πρωτογενούς τομέα με νέες τεχνολογίες και μεθόδους, η αναβάθμιση των υποδομών στην υγεία, στην παιδεία, η εξασφάλιση ψηφιακής υποδομής που επιτρέπει την εξ αποστάσεως εργασία: όλα αυτά μπορούν να μειώσουν το κόστος ζωής και να βελτιώσουν την ποιότητά της, δημιουργώντας τις υλικές προϋποθέσεις για οικογένεια εκτός των υπερφορτωμένων αστικών κέντρων. Χωρίς μια ισχυρή περιφέρεια, το Δημογραφικό δεν μπορεί να αναστραφεί, απλώς μεταφέρεται και επιδεινώνεται.

Οι λύσεις, βεβαίως, δεν εξαντλούνται στο παραγωγικό μοντέλο. Στο Εμπορικό και Βιομηχανικό Επιμελητήριο Αθηνών προτείνουμε τρεις άξονες δράσης. Πρώτον, την ενίσχυση του παραγωγικού δυναμικού μέσω στοχευμένων επενδύσεων στη νεανική απασχόληση, την αντιστροφή του brain drain με συγκεκριμένα κίνητρα αλλά και την αντίστοιχη επιβράβευση όσων στήριξαν την ελληνική οικονομία κατά την περίοδο της δεκαετούς οικονομικής κρίσης. Δεύτερον, την υιοθέτηση φιλικών προς την οικογένεια πολιτικών τόσο από την πολιτεία όσο και από τις ίδιες τις επιχειρήσεις: φορολογικές ελαφρύνσεις, ευέλικτη εργασία, ουσιαστική υποστήριξη γονέων, ίσες ευκαιρίες ανέλιξης. Τρίτον, την αξιοποίηση της τεχνολογίας ως μοχλού παραγωγικότητας ώστε η οικονομία να συνεχίσει να αναπτύσσεται, ακόμη και με λιγότερους εργαζομένους.

Στον πυρήνα όλων αυτών των παρεμβάσεων βρίσκεται ένα βαθύτερο στοίχημα. Να οικοδομήσουμε μια οικονομία που εμπνέει εμπιστοσύνη. Μια χώρα όπου οι νέοι άνθρωποι βλέπουν μέλλον και επιλέγουν να χτίσουν τη ζωή τους. Αυτή  είναι η πραγματική πρόκληση της επόμενης δεκαετίας.

Τα τελευταία έξι χρόνια η Ελλάδα κατάφερε να μετατρέψει τις μεταρρυθμίσεις σε μετρήσιμα αποτελέσματα και είχε ως αποτέλεσμα η ανεργία να μειωθεί κατά 10 ποσοστιαίες μονάδες, από το 18% στο 8%, τόνισε η υπουργός Εργασίας και Κοινωνικής Ασφάλισης, Νίκη Κεραμέως, στο 27ο Annual Capital Link – Invest in Greece Forum. Επιπλέον, στάθηκε στους πέντε βασικούς πυλώνες που οικοδομούν τη νέα αγορά εργασίας της Ελλάδας και που έχουν οδηγήσει στη μεγάλη μείωση της ανεργίας. O πρώτος πυλώνας αφορά στη στόχευση βασικών πληθυσμιακών ομάδων για ενίσχυση της απασχόλησης. Η Ελλάδα επενδύει στην αξιοποίηση του ανεκμετάλλευτου δυναμικού νέων, γυναικών, ατόμων με αναπηρία και συνταξιούχων, είπε. Ο δεύτερος πυλώνας αποτελείται από τις επενδύσεις σε δεξιότητες και επαγγελματική εκπαίδευση. Σύμφωνα με την υπουργό Εργασίας, ο τρίτος πυλώνας αφορά τις ενεργητικές πολιτικές απασχόλησης με αποδεδειγμένη αποτελεσματικότητα. Από το 2019, πάνω από 250.000 πολίτες έχουν βρει εργασία μέσω προγραμμάτων της Δημόσιας Υπηρεσίας Απασχόλησης. Ο τέταρτος πυλώνας αφορά τη διαφάνεια και συμμόρφωση μέσω ψηφιακής καινοτομίας. Η Ψηφιακή Κάρτα Εργασίας καλύπτει πλέον σχεδόν 2 εκατομμύρια εργαζόμενους, εξασφαλίζοντας την καταγραφή του πραγματικού χρόνου εργασίας, περιορίζοντας την αδήλωτη εργασία και ενισχύοντας τον υγιή ανταγωνισμό. Ο πέμπτος πυλώνας τέλος, στοχεύει στην μετατροπή του brain drain σε brain gain. Σύμφωνα με την ίδια η δράση ReBrain Greece έχει συνδέσει χιλιάδες Έλληνες του εξωτερικού με την εγχώρια αγορά εργασίας.

«Η Ελλάδα είναι έτοιμη για να υποδεχθεί παραγωγικές επενδύσεις, να τις διευκολύνει και να επιταχύνει τις διαδικασίες, βάζοντας τέλος σε κάθε γραφειοκρατικό εμπόδιο», τόνισε ο υπουργός Ανάπτυξης, μιλώντας στο Athens Riviera Summit 2025, ενώπιον επενδυτών, θεσμικών παραγόντων και επιχειρηματικών ηγετών από χώρες της Ευρώπης, της Μέσης Ανατολής, της Βόρειας Αφρικής και των ΗΠΑ. Ο κ. Θεοδωρικάκος παρουσίασε τα θετικά αποτελέσματα της οικονομικής πολιτικής τα τελευταία χρόνια, σημειώνοντας ότι «η Ελλάδα έχει κερδίσει ξανά την εμπιστοσύνη των αγορών, έχει κατακτήσει την επενδυτική βαθμίδα, μειώνει το χρέος της ταχύτερα από κάθε άλλη χώρα της Ευρωπαϊκής Ένωσης και αναπτύσσεται με ρυθμό υπερδιπλάσιο του μέσου όρου της Ευρωζώνης». Όπως είπε, «πάνω από 30 δισεκατομμύρια ευρώ ξένων άμεσων επενδύσεων ήρθαν στη χώρα την τελευταία πενταετία, ενώ δημιουργήθηκαν περισσότερες από 500.000 νέες θέσεις εργασίας». «Για πρώτη φορά μετά από χρόνια παρατηρούμε μια αναστροφή στο λεγόμενο brain drain. Έχουμε περισσότερους Έλληνες που επιστρέφουν στην Ελλάδα από όσους φεύγουν, γιατί πιστεύουν ξανά στην πατρίδα μας και στις δυνατότητές της. Το μυστικό είναι η συνέπειά μας στην εφαρμογή μιας πολιτικής που μειώνει φόρους – από το 2019 έχουμε μειώσει 83 φόρους – και δημιουργεί εμπιστοσύνη», υπογράμμισε.

«Έχει αλλάξει το ισοζύγιο των ροών από το 2023 και μετά, έχουμε θετική εξέλιξη. Το 2023 έφυγαν 32.800 ενώ γύρισαν 47.200 πίσω» σημείωσε ο αντιπρόεδρος της κυβέρνησης Κωστής Χατζηδάκης μιλώντας στο inForum, και υπογράμμισε ότι το γεγονός αυτό δεν είναι τυχαίο και πως κάτι σημαίνει, και σημείωσε ότι με βάση τα στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ που αποτυπώνουν το κύμα του Brain Drain τα προηγούμενα χρόνια έφυγαν από τη χώρα μας 600.000 Έλληνες, από τους οποίους επέστρεψαν περίπου 400.000 πολίτες τα τελευταία χρόνια. «Αυτό συνδέεται με ειδικότερα μέτρα που έχει πάρει η κυβέρνηση, όπως τα φορολογικά κίνητρα, το πρόγραμμα Brain Regain και άλλα προγράμματα πιο ειδικά, όπως αυτά για την αναγνώριση της ειδικότητας των γιατρών» τόνισε ο αντιπρόεδρος της κυβέρνησης. «Αυτό δείχνει ότι αλλάζει σταδιακά το κλίμα, δεν είμαστε πια στην Ελλάδα της κρίσης, δεν έχουμε γίνει παράδεισος, αλλά σίγουρα τα πράγματα είναι διαφορετικά. Υπάρχουν πολλά ακόμα να γίνουν, όμως υπάρχουν περισσότερες ευκαιρίες» συμπλήρωσε ο κ. Χατζηδάκης

«Το θέμα του reskilling και του upskilling πρέπει να αποτελέσει την κορυφαία προτεραιότητα για τις επιχειρήσεις που θέλουν να προλάβουν το τρένο της ψηφιακής επανάστασης», τόνισε η Πρόεδρος του ΕΒΕΑ, κα Σοφία Κουνενάκη Εφραίμογλου, από το βήμα του συνεδρίου του Economist με θέμα «Η νέα εποχή δεξιοτήτων στην Ελλάδα και την Ευρώπη».

Η Πρόεδρος του ΕΒΕΑ, στην ομιλία της, αναφέρθηκε στις αλλαγές και τις προκλήσεις που επιφέρει η διείσδυση της υψηλής τεχνολογίας στην αγορά εργασίας, κάνοντας λόγο για μια «κοσμοϊστορική μετάβαση», στην οποία εργαζόμενοι και επιχειρήσεις καλούνται να προσαρμοστούν. Όπως σημείωσε η κυρία Εφραίμογλου, μελέτες δείχνουν ότι η Ευρώπη κινδυνεύει να χάσει έως και το ένα τρίτο του εργατικού της δυναμικού της μέσα στα επόμενα 20 χρόνια, καθώς οι επιχειρήσεις θα προσπαθούν να αυξήσουν την παραγωγικότητα και να καλύψουν τα κενά δεξιοτήτων που δημιουργούνται από τη γήρανση του πληθυσμού. Παράλληλα, στοιχεία του Οικονομικού Πανεπιστημίου Αθηνών δείχνουν ότι, εξαιτίας του ψηφιακού αυτοματισμού, το 14% των εργαζομένων στην Ε.Ε. απασχολείται σήμερα σε θέσεις εργασίας που αναμένεται να εκλείψουν στο μέλλον, το 40% σε θέσεις εργασίας που θα μετασχηματισθούν σημαντικά και το 34% σε θέσεις εργασίας που θα υποστούν αλλαγές.

Ειδικά για τη χώρα μας, η ανάγκη εκπαίδευσης και κατάρτισης σε ψηφιακές δεξιότητες που προκύπτει είναι τεράστια. Μόλις το 1,8% των εργαζόμενων κατέχει εξειδικευμένες δεξιότητες IT, έναντι 3,9% που είναι ο πανευρωπαϊκός μέσος όρος, με αποτέλεσμα η Ελλάδα να κατατάσσεται στην 27η θέση στην ΕΕ. «Στο ΕΒΕΑ», είπε η κυρία Εφραίμογλου, «το κορυφαίο επιμελητήριο της χώρας που εκπροσωπεί τις επιχειρήσεις με τη μεγαλύτερη συνεισφορά στο ΑΕΠ, υλοποιούμε ή ετοιμάζουμε μία σειρά δράσεων προς αυτή την κατεύθυνση. Θέλουμε να  εφοδιάσουμε τις επιχειρήσεις μας με όσο το δυνατόν πιο κατάλληλα εργαλεία, ώστε να προετοιμαστούν για τις προκλήσεις του μέλλοντος. Για να το κάνουν αυτό, χρειάζεται να επενδύσουν ξανά στη δημιουργία μακροπρόθεσμης αξίας για τις ίδιες και για τους ανθρώπους τους, για τις κοινωνίες στις οποίες δραστηριοποιούνται.

Αυτή τη στιγμή βρίσκεται σε πλήρη λειτουργία πλατφόρμα στην οποία οι επιχειρήσεις μέλη μας δηλώνουν τις ανάγκες που έχουν σε ανθρώπινο δυναμικό και βέβαια το είδος των αναγκών αυτών. Παράλληλα, διενεργούμε έρευνα, μέσω της οποίας θα προσπαθήσουμε να καταγράψουμε εμείς τις ανάγκες που υπάρχουν στην αγορά, πριν να είναι αργά. Είναι μία συνολική προσπάθεια η οποία θα μας βοηθήσει να έχουμε στη διάθεσή μας τη γεωγραφία της αγοράς σε ό,τι αφορά τις ελλείψεις δεξιοτήτων».

Το ΕΒΕΑ βρίσκεται σε συνεχή επικοινωνία με τα γραφεία διασύνδεσης των πανεπιστημίων, για τη γεφύρωση του ακαδημαϊκού κόσμου με τον κόσμο της αγοράς και την αντιστροφή του brain drain. Επίσης, θα  υπογραφεί μνημόνιο συνεργασίας με τη ΔΥΠΑ για την υλοποίηση προγραμμάτων αναβάθμισης δεξιοτήτων και επανακατάρτισης εργαζόμενων σε όλους τους κλάδους της οικονομίας, με έμφαση στις ψηφιακές και πράσινες δεξιότητες, καθώς και για προγράμματα κατάρτισης ανέργων. Ακόμη, σχεδιάζεται εκδήλωση με όλους τους εμπλεκόμενους, με στόχο την ακόμη πιο ουσιαστική ανάδειξη του θέματος.

Σχετικά με τις προκλήσεις που μπορεί να αντιμετωπίσει μία επιχείρηση, η Πρόεδρος του ΕΒΕΑ εστίασε στην ανάγκη οι επιχειρήσεις «να εντοπίσουν έγκαιρα τις “αναδυόμενες” δεξιότητες, καθώς η Τεχνητή Νοημοσύνη και οι αυτοματισμοί αλλάζουν τα πάντα γύρω μας. Οι επιχειρήσεις καλούνται, επίσης, να εφαρμόσουν έγκαιρα τα κατάλληλα προγράμματα κατάρτισης του προσωπικού, διότι σε πολλές περιπτώσεις θα είναι δύσκολο να βρουν ειδικευμένο εργατικό δυναμικό που είναι ικανό να συμβάλλει και να προσαρμοστεί στην τεχνολογική αλλαγή» είπε, κλείνοντας την ομιλία της, η κυρία Εφραίμογλου.