Η ανταγωνιστικότητα και το Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο, η κατάσταση στην Ουκρανία, οι τελευταίες εξελίξεις Μέση Ανατολή, οι επιπτώσεις τους και η ευρωπαϊκή αντίδραση, η ευρωπαϊκή ασφάλεια και άμυνα και το Μεταναστευτικό, θα είναι τα βασικά θέματα στην ατζέντα της Συνόδου του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, που πραγματοποιείται σήμερα στις Βρυξέλλες. Αναφορικά με τις συνέπειες και τις οικονομικές επιπτώσεις του πολέμου, ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στις αυξανόμενες τιμές της ενέργειας και στην ανάγκη προστασίας πολιτών και επιχειρήσεων. Όπως επισημαίνει ο Αντόνιο Κόστα, στην επιστολή πρόσκλησης προς τους Ευρωπαίους ηγέτες: «μαζί, πρέπει να προσδιορίσουμε τα μέσα που πρέπει να κινητοποιήσουμε για να διασφαλίσουμε μια έγκαιρη, συντονισμένη και αποτελεσματική αντίδραση, που θα προστατεύει τους πολίτες και τις εταιρείες μας». Από την πλευρά της, η Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, επισημαίνει στην επιστολή της προς τους 27, ότι η Ευρώπη συνεχίζει να πληρώνει το «τίμημα της εξάρτησής της» από τα ορυκτά καύσιμα, με το κόστος εισαγωγών να έχει ήδη αυξηθεί σημαντικά. Σε βραχυπρόθεσμο επίπεδο, η Επιτροπή αφήνει ανοιχτό το ενδεχόμενο παρεμβάσεων, όπως η επιβολή πλαφόν στις τιμές του φυσικού αερίου, η αναδιανομή υπερκερδών από την ενέργεια και η προσωρινή χαλάρωση των κανόνων κρατικών ενισχύσεων, υπογραμμίζοντας ότι τα μέτρα αυτά θα πρέπει να είναι στοχευμένα και προσωρινά.

«Δυστυχώς, δεν καταφέραμε να συμφωνήσουμε για το 20ό πακέτο κυρώσεων», δήλωσε εμφανώς απογοητευμένη η Κάγια Κάλας, Ύπατη Εκπρόσωπος της ΕΕ για θέματα Εξωτερικής Πολιτικής. Στη συνέντευξη που παραχώρησε μετά το τέλος του Συμβουλίου Εξωτερικών Υποθέσεων, η ίδια τόνισε ότι η μη συμφωνία για το επόμενο πακέτο κυρώσεων αποτελεί καθυστέρηση «και ένα μήνυμα που δεν θέλαμε να στείλουμε σήμερα». Η ίδια επισήμανε πως οι συζητήσεις θα συνεχιστούν και πως «όλοι κατανοούν ότι η διπλωματία είναι προτιμότερη από τον πόλεμο». Η ίδια, επισημαίνοντας ότι η συμφωνία για το δάνειο των 90 δισ. στην Ουκρανία πρέπει να εφαρμοστεί, δεν απέκλεισε το σενάριο να καταφύγουν στη λύση της αξιοποίησης των δεσμευμένων ρωσικών περιουσιακών στοιχείων. «Είχαμε το Σχέδιο Α, που ήταν η χρήση των παγωμένων ρωσικών περιουσιακών στοιχείων», δήλωσε. «Αλλά συμφωνήθηκε στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο το Σχέδιο Β, που περιλαμβάνει το σχέδιο των 90 δισ. Τώρα εργαζόμαστε με τα κράτη μέλη ώστε να σεβαστούν τη συμφωνία που έγινε σε επίπεδο ηγετών. Αν όμως, αυτό δεν λειτουργήσει, μπορούμε πάντα να επιστρέψουμε στη χρήση των παγωμένων περιουσιακών στοιχείων, κάτι που θα μπορούσε να γίνει γρηγορότερα».

«Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο συμφωνεί να χορηγήσει δάνειο στην Ουκρανία ύψους 90 δισεκατομμυρίων ευρώ για τα έτη 2026-2027, μέσω δανεισμού της ΕΕ», αναφέρουν τα συμπεράσματα της συνόδου κορυφής που δημοσιοποιήθηκαν μετά τη μαραθώνια συνεδρίαση η οποία ολοκληρώθηκε τις πρώτες πρωινές ώρες της Παρασκευής. Τα 90 δισεκατομμύρια ευρώ προς την Ουκρανία θα χορηγηθούν μέσω δανεισμού της ΕΕ στις κεφαλαιαγορές, με την υποστήριξη του προϋπολογισμού της Ένωσης, σύμφωνα με τα συμπεράσματα της συνόδου. Το ποσό αυτό θα βασίζεται σε «ενισχυμένη συνεργασία» (Άρθρο 20 ΣΕΕ), που σημαίνει ότι οποιαδήποτε κινητοποίηση πόρων του προϋπολογισμού της Ένωσης ως εγγύηση για το εν λόγω δάνειο δεν θα έχει επίπτωση στις οικονομικές υποχρεώσεις της Τσεχίας, της Ουγγαρίας και της Σλοβακίας. Το εν λόγω δάνειο θα αποπληρωθεί από την Ουκρανία μόνο μετά την είσπραξη πολεμικών αποζημιώσεων από τη Ρωσία. Μέχρι τότε, τα ρωσικά περιουσιακά στοιχεία θα παραμείνουν ακινητοποιημένα και η ΕΕ επιφυλάσσεται του δικαιώματός της να τα χρησιμοποιήσει για την αποπληρωμή του δανείου, σε πλήρη συμφωνία με το ενωσιακό και το διεθνές δίκαιο, σημειώνεται ακόμη.

Ο Yπουργός Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών Κυριάκος Πιερρακάκης υπέβαλε χθες αίτημα προς το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο και την Ευρωπαϊκή Επιτροπή για ενεργοποίηση της εθνικής ρήτρας διαφυγής, η οποία προβλέπεται από τους ευρωπαϊκούς δημοσιονομικούς κανόνες. Επιδίωξη είναι να εξαιρεθεί η αύξηση των αμυντικών δαπανών από τους δημοσιονομικούς στόχους, με βάση την απόφαση που ελήφθη στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της 6ης Μαρτίου 2025. Οι αμυντικές δαπάνες στην Ελλάδα σε δημοσιονομικούς όρους υπολογίζεται να αυξηθούν από 2,2% του ΑΕΠ το 2024, σε 2,3% το 2025 και 2,5% το 2026, ως αποτέλεσμα της εφαρμογής του νέου Μακροπρόθεσμου Προγράμματος Αμυντικού Εξοπλισμού που εγκρίθηκε πρόσφατα από την Κυβέρνηση. Αυτό καλύπτει την περίοδο 2025-2036, ενώ αναμένεται να οδηγήσει σε υψηλά επίπεδα αμυντικών δαπανών μετά το 2026. Σύμφωνα με τις πρόνοιες ενεργοποίησης της εθνικής ρήτρας διαφυγής, οι δημοσιονομικοί κανόνες θα συνεχίσουν να λειτουργούν κανονικά. Για το 2026 έχει προβλεφθεί αύξηση των εξοπλιστικών δαπανών της τάξης του 0,5 δισ. ευρώ, η οποία αναμένεται να εξαιρεθεί από τους δημοσιονομικούς στόχους, σύμφωνα με τις προβλέψεις της εθνικής ρήτρας διαφυγής.

Στις Βρυξέλλες μεταβαίνει σήμερα ο Κυριάκος Μητσοτάκης προκειμένου να συμμετάσχει στο άτυπο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο. Ο πρωθυπουργός προσέρχεται στη συζήτηση των Ευρωπαίων ηγετών για την ενίσχυση της ευρωπαϊκής άμυνας με πρόταση δύο σημείων, όπως αναφέρει το ΑΠΕ-ΜΠΕ. Το ένα αφορά την ενίσχυση της ευρωπαϊκής άμυνας και το δεύτερο την χρηματοδότησή της πέρα από τους εθνικούς προϋπολογισμούς. Ο κ. Μητσοτάκης εισηγείται τη δημιουργία ενός ευρωπαϊκού χρηματοδοτικού εργαλείου ύψους 100 δισ. ευρώ, το οποίο θα μπορεί να χρηματοδοτήσει τις απαιτήσεις της συλλογικής ευρωπαϊκής ασφάλειας πέρα από τους εθνικούς προϋπολογισμούς, στα πρότυπα της θετικής εμπειρίας του Ταμείου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας (RRF). Ταυτόχρονα, ο Κυριάκος Μητσοτάκης προτείνει αυξημένη ευελιξία στους δημοσιονομικούς κανόνες ώστε να δοθεί δημοσιονομικός χώρος στα κράτη-μέλη για τις επενδύσεις στην άμυνα. Η εξαίρεση δηλαδή των επενδύσεων στην άμυνα από τους δημοσιονομικούς στόχους, να γίνεται εκ των προτέρων και όχι εκ των υστέρων όπως ισχύει με το τρέχον δημοσιονομικό πλαίσιο, σύμφωνα με το οποίο οι δαπάνες για αμυντικές επενδύσεις μπορούν να εξαιρούνται όταν εκκινεί η διαδικασία υπερβολικού ελλείμματος έναντι μιας χώρας.

Στην αναθεώρηση του Πολυετούς Δημοσιονομικού Πλαισίου (ΠΔΠ) της περιόδου 2021-2027 που περιλαμβάνει και τη ζωτικής σημασίας μακροοικονομική οικονομική βοήθεια για την Ουκρανία, ύψους 50 δισ. ευρώ την τετραετία 2024-2027, συμφώνησαν την Πέμπτη οι 27 Ευρωπαίοι ηγέτες, στην έκτακτη σύνοδο κορυφής των Βρυξελλών. Η αύξηση του προϋπολογισμού, που εγκρίθηκε σήμερα από τα 27 κράτη-μέλη είναι η ίδια με την οποία είχαν συμφωνήσει τα 26 κράτη-μέλη στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του Δεκεμβρίου και στην οποία ο Ούγγρος πρωθυπουργός είχε ασκήσει βέτο, λόγω της άρνησής του να χορηγηθεί η οικονομική βοήθεια στην Ουκρανία. Ειδικότερα, σύμφωνα με τα συμπεράσματα της συνόδου κορυφής, για την περίοδο 2021-2027 προβλέπεται η αύξηση του προϋπολογισμού της ΕΕ ως εξής: 50 δισ. ευρώ για τη στήριξη της Ουκρανίας (17 δισ. ευρώ με τη μορφή μη επιστρεπτέας στήριξης και 33 δισ. ευρώ με τη μορφή δανείων), 2 δισ. ευρώ για τη μετανάστευση και τη διαχείριση των συνόρων, 7,6 δισ. ευρώ για την πολιτική γειτονίας, 1,5 δισ. ευρώ για το Ευρωπαϊκό Ταμείο ‘Αμυνας, μέσω της πλατφόρμας Στρατηγικές Τεχνολογίες για την Ευρώπη (STEP), 2 δισ. ευρώ για το μέσο ευελιξίας, 1,5 δισ. ευρώ για το Αποθεματικό Αλληλεγγύης και Έκτακτης Βοήθειας (SEAR).

Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο καλεί όλους όσοι συμμετέχουν στην κατάρτιση νομοθεσίας για την ενέργεια να καταλήξουν «άμεσα σε συμφωνία» όσον αφορά «όλες» τις προτάσεις προκειμένου «να επιταχυνθεί η πράσινη μετάβαση», καθώς και «να προχωρήσει, χωρίς καθυστέρηση, το έργο που απαιτείται για την προταθείσα αναθεώρηση του σχεδιασμού της εσωτερικής αγοράς ενέργειας της ΕΕ», ενόψει την υιοθέτησής της «ως τα τέλη του 2023», σύμφωνα με το απόσπασμα του κειμένου συμπερασμάτων του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου που είναι αφιερωμένα στο ζήτημα της ενέργειας, που δημοσιοποιήθηκε το βράδυ χθες Πέμπτη. Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο αναφέρει πως έκανε απολογισμό των «ενεργειών που έγιναν για την αντιμετώπιση των υψηλών τιμών της ενέργειας, τη μείωση της ζήτησης αερίου, για να είναι εγγυημένη η ασφάλεια του εφοδιασμού και τη σταδιακή κατάργηση της εξάρτησης (της Ευρώπης) από τα ορυκτά καύσιμα της Ρωσίας».