Οι ελληνικές επιχειρήσεις μπροστά σε μια νέα εποχή προκλήσεων

Η ελληνική επιχειρηματικότητα βρίσκεται σήμερα σε μια κρίσιμη καμπή. Το διεθνές περιβάλλον χαρακτηρίζεται από γεωπολιτικές εντάσεις, αναδιάταξη εμπορικών συμμαχιών, τεχνολογικές ανατροπές, ενεργειακή αβεβαιότητα και αυστηρότερες χρηματοοικονομικές συνθήκες. Οι πρόσφατες εξελίξεις στο Ιράν και στην ευρύτερη περιοχή της Μέσης Ανατολής επιτείνουν την αστάθεια, επηρεάζοντας τις τιμές της ενέργειας, την ασφάλεια κρίσιμων θαλάσσιων διαδρόμων και τη συνολική ψυχολογία των αγορών.

Την ίδια στιγμή, η πράσινη και η ψηφιακή μετάβαση συνεχίζουν να μεταβάλλουν ριζικά τους όρους λειτουργίας των επιχειρήσεων. Νέα κανονιστικά πλαίσια, αυστηρότερα πρότυπα βιωσιμότητας και ραγδαία τεχνολογική πρόοδος διαμορφώνουν ένα σκηνικό όπου η ταχύτητα προσαρμογής καθορίζει την επιβίωση.

 

Μέσα σε αυτό το σύνθετο σκηνικό, οι ελληνικές επιχειρήσεις καλούνται όχι απλώς να αντέξουν, αλλά να εξελιχθούν.

Πρώτη και κύρια πρόκληση για τον επιχειρηματικό κόσμο είναι η ανταγωνιστικότητα. Το κόστος ενέργειας, οι διακυμάνσεις στις εφοδιαστικές αλυσίδες και η ένταση του διεθνούς ανταγωνισμού δοκιμάζουν ιδιαίτερα τη μεταποίηση και τις εξαγωγικές επιχειρήσεις. Η ανταγωνιστικότητα συνδέεται με τη σταθερότητα των κανόνων, την αποτελεσματικότητα της διοίκησης και τη συνολική ποιότητα του επιχειρηματικού περιβάλλοντος. Σε μια εποχή όπου οι επενδύσεις κατευθύνονται με κριτήριο την ασφάλεια και την προβλεψιμότητα, η θεσμική αξιοπιστία καθίσταται καθοριστικός παράγοντας. Γι’ αυτό χρειάζεται να επιταχυνθούν οι  διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις που μειώνουν το διοικητικό βάρος, απλοποιούν αδειοδοτήσεις και ενισχύουν τη σταθερότητα του φορολογικού πλαισίου.

Δεύτερο κρίσιμο ζήτημα είναι η πρόσβαση στη χρηματοδότηση. Παρότι το τραπεζικό σύστημα έχει σταθεροποιηθεί, οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν περιορισμούς. Το ζητούμενο είναι η ενίσχυση εναλλακτικών εργαλείων χρηματοδότησης, η αξιοποίηση ευρωπαϊκών πόρων και η δημιουργία μηχανισμών ενίσχυσης της πιστοληπτικής αξιοπιστίας των βιώσιμων επιχειρήσεων. Η χρηματοδότηση δεν πρέπει να αποτελεί εμπόδιο στην ανάπτυξη, αλλά καταλύτη της.

Η τρίτη, εξίσου σημαντική παράμετρος είναι η τεχνολογική μετάβαση. Η Τεχνητή Νοημοσύνη, η αυτοματοποίηση, η ανάλυση δεδομένων και η κυβερνοασφάλεια αποτελούν ήδη αναπόσπαστο μέρος της σύγχρονης επιχειρηματικής λειτουργίας. Οι επιχειρήσεις που θα επενδύσουν σε ψηφιακές δεξιότητες και καινοτόμες εφαρμογές θα αποκτήσουν σαφές ανταγωνιστικό πλεονέκτημα. Αντίθετα, όσες καθυστερήσουν, κινδυνεύουν να βρεθούν εκτός διεθνούς αγοράς.

Η Ελλάδα διαθέτει σημαντικό ανθρώπινο κεφάλαιο: νέους επιστήμονες, δυναμικές startups, εξωστρεφείς μικρομεσαίες επιχειρήσεις. Το ζητούμενο είναι η δημιουργία ενός οικοσυστήματος που συνδέει πανεπιστήμια, έρευνα και παραγωγή. Η καινοτομία δεν μπορεί να λειτουργεί αποσπασματικά. Χρειάζεται δομημένες συνεργασίες και σταθερή στρατηγική.

Ένα ακόμη κομβικό πεδίο μετασχηματισμού είναι η πράσινη μετάβαση. Οι νέες ευρωπαϊκές πολιτικές για το κλίμα και τη βιωσιμότητα δημιουργούν αυξημένες υποχρεώσεις, αλλά ταυτόχρονα ανοίγουν σημαντικές ευκαιρίες. Οι ελληνικές επιχειρήσεις που θα προσαρμοστούν έγκαιρα σε πρότυπα ESG, σε πρακτικές κυκλικής οικονομίας και σε ενεργειακή εξοικονόμηση, θα αποκτήσουν πρόσβαση σε νέα κεφάλαια και διεθνείς αγορές.

Καθοριστικής σημασίας πρόκληση είναι και η ενίσχυση της εξωστρέφειας. Σε μια συγκυρία αυξημένης αβεβαιότητας, η γεωγραφική διασπορά δραστηριοτήτων και αγορών λειτουργεί ως παράγοντας σταθερότητας. Η συστηματική παρουσία ελληνικών προϊόντων και υπηρεσιών σε περισσότερες αγορές ενισχύει τη συνολική ανθεκτικότητα της οικονομίας και περιορίζει την εξάρτηση από περιορισμένο αριθμό εταίρων.

Πέρα όμως από τις εξωτερικές προκλήσεις, υπάρχει και μια εσωτερική διάσταση που δεν πρέπει να υποτιμάται: η ανάγκη αλλαγής νοοτροπίας απέναντι στο επιχειρείν. Για πολλά χρόνια, η επιχειρηματικότητα αντιμετωπίστηκε με καχυποψία. Σήμερα, περισσότερο από ποτέ, πρέπει να αναγνωρίσουμε ότι η υγιής επιχειρηματικότητα δεν είναι πρόβλημα – είναι λύση. Δημιουργεί θέσεις εργασίας, παράγει φορολογικά έσοδα, ενισχύει την κοινωνική συνοχή. Η ενίσχυση της εμπιστοσύνης μεταξύ Πολιτείας, κοινωνίας και επιχειρηματικού κόσμου αποτελεί βασική προϋπόθεση σταθερής ανάπτυξης.

Οι ελληνικές επιχειρήσεις απέδειξαν τα τελευταία χρόνια ότι διαθέτουν ανθεκτικότητα. Αντιμετώπισαν οικονομική κρίση, πανδημία, ενεργειακή αναταραχή. Προσαρμόστηκαν, διαφοροποίησαν αγορές, επένδυσαν στην ποιότητα. Αυτή η ανθεκτικότητα αποτελεί το μεγαλύτερο πλεονέκτημά μας.

Ωστόσο, για να μετατρέψουμε την ανθεκτικότητα σε διατηρήσιμη ανάπτυξη, απαιτείται σαφής εθνική κατεύθυνση και συνέπεια στην εφαρμογή της. Χρειαζόμαστε σταθερό και φιλικό επενδυτικό περιβάλλον με συνέπεια κανόνων και ταχύτητα διαδικασιών. Χρειαζόμαστε συνεκτική εξαγωγική στρατηγική με ουσιαστική γεωγραφική διασπορά. Χρειαζόμαστε σύνδεση της εκπαίδευσης και της έρευνας με τις ανάγκες της παραγωγής και συνεχή αναβάθμιση των δεξιοτήτων του ανθρώπινου δυναμικού. Και χρειαζόμαστε θεσμική συνεργασία κράτους και επιχειρηματικής κοινότητας σε μόνιμη βάση, με κοινό σχεδιασμό και σταθερούς στόχους.

Το Εμπορικό και Βιομηχανικό Επιμελητήριο Αθηνών εργάζεται προς αυτήν την κατεύθυνση. Υποστηρίζει την εξωστρέφεια, ενισχύει την καινοτομία, προωθεί την ψηφιακή εκπαίδευση και αναπτύσσει πρωτοβουλίες που διευκολύνουν την πρόσβαση των επιχειρήσεων σε χρηματοδοτικά εργαλεία. Ο ρόλος του είναι να λειτουργεί ως σταθερός συνομιλητής της Πολιτείας και αξιόπιστος εταίρος της επιχειρηματικής κοινότητας.

Το παγκόσμιο τοπίο είναι πράγματι γεμάτο προκλήσεις. Όμως, κάθε περίοδος ανατροπών δημιουργεί και ευκαιρίες. Η Ελλάδα διαθέτει σήμερα ισχυρότερη δημοσιονομική βάση, αναβαθμισμένη διεθνή εικόνα και σημαντικά επενδυτικά κεφάλαια σε εξέλιξη. Έχει, επίσης, σημαντικά συγκριτικά πλεονεκτήματα – γεωστρατηγική θέση, ενεργειακές υποδομές, σταθερότητα, ανθρώπινο κεφάλαιο – ώστε να ενισχύσει τον ρόλο της στη νέα διεθνή πραγματικότητα που διαμορφώνεται.

Το μέλλον δεν θα το καθορίσουν μόνο οι συνθήκες. Θα το καθορίσει η ικανότητά μας να σχεδιάσουμε, να συνεργαστούμε και να υλοποιήσουμε με συνέχεια και αποφασιστικότητα. Η ελληνική επιχειρηματικότητα έχει τη γνώση, την εμπειρία και τη θέληση. Αυτό που χρειάζεται είναι σταθερότητα, συνεργασία και στρατηγική προοπτική. Και αυτό είναι ένα στοίχημα που μπορούμε – και πρέπει – να κερδίσουμε.

Δίνουμε τη μάχη μαζί με τις εξαγωγικές επιχειρήσεις

Η επιδείνωση του διεθνούς περιβάλλοντος προκαλεί αρνητικές επιπτώσεις στο εξαγωγικό εμπόριο,  επηρεάζοντας αναπόφευκτα και τη χώρα μας. Την τελευταία διετία, εξελίξεις όπως η ρωσική εισβολή στην Ουκρανία, η ενεργειακή κρίση και η άνοδος του κόστους των πρώτων υλών, η εκτίναξη του πληθωρισμού και η πρωτοφανής αύξηση των επιτοκίων για την τιθάσευσή του, έχουν δοκιμάσει την ανθεκτικότητα των ελληνικών εξαγωγικών επιχειρήσεων. Οι πιέσεις αυτές εντάθηκαν στη διάρκεια του 2023, καθώς υποχωρεί σταθερά η ανάπτυξη στην Ευρωπαϊκή Ένωση, στην οποία κατευθύνεται το μεγαλύτερο μέρος των ελληνικών προϊόντων.

Μέσα σε αυτό το αρνητικό κλίμα, δεν λείπουν τα θετικά μηνύματα. Η καλή πορεία των ελληνικών εξαγωγών συνεχίζεται. Οι ελληνικές επιχειρήσεις βαδίζουν σταθερά και δυναμικά στο δρόμο της εξωστρέφειας. Όπως προκύπτει από την ανάλυση των στοιχείων για το τρίτο τρίμηνο του 2023, τα ελληνικά προϊόντα κατάφεραν να αυξήσουν οριακά το μερίδιό τους στην Ευρώπη, σε σύγκριση με την αντίστοιχη περσινή περίοδο. Οι ελληνικές εξαγωγές αυξήθηκαν κατά 1,5% ετησίως, έναντι μόλις 0,4% στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

Οι παραδοσιακές αγορές της Δυτικής Ευρώπης και των Βαλκανίων διατηρούν τη δυναμική τους, ενώ ιδιαίτερα ενθαρρυντική είναι η πορεία των κλάδων υψηλής τεχνολογίας – μηχανήματα και φάρμακα –  που συνεχίζουν κινούνται σε θετικό έδαφος και να ισχυροποιούνται έναντι του ανταγωνισμού.

Οι προκλήσεις και οι κίνδυνοι αναμένεται να διατηρηθούν στο αμέσως επόμενο διάστημα. Η ευρωπαϊκή οικονομία αναμένεται να παρουσιάσει περαιτέρω επιβράδυνση το 2024, ενώ γεωπολιτική αστάθεια στην ευρύτερη περιοχή εντείνεται μετά τις πρόσφατες εξελίξεις στη Μέση Ανατολή, η οποία απορροφά περίπου το 5% των ελληνικών εξαγωγών. Παράλληλα, γίνονται όλο και πιο ορατές οι επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής, ιδιαίτερα στον αγροδιατροφικό τομέα.

Παρ’ όλα αυτά, οι ελληνικές επιχειρήσεις έχουν αποδείξει ότι μπορούν να αντεπεξέρχονται σε αντίξοες συνθήκες, να αναζητούν νέες ευκαιρίες, να ενισχύουν την παρουσία τους σε υφιστάμενες και νέες αγορές. Είναι σημαντικό, σε αυτή την δύσκολη συγκυρία, να στηρίξουμε την προσπάθειά τους, με στοχευμένες δράσεις και καινοτόμες πρωτοβουλίες.

Το Εμπορικό και Βιομηχανικό Επιμελητήριο Αθηνών παραμένει ένας αξιόπιστος και ισχυρός βραχίονας εξωστρέφειας για τις ελληνικές επιχειρήσεις που θέλουν να αξιοποιήσουν ευκαιρίες σε ξένες αγορές, με υψηλής αποτελεσματικότητας επιχειρηματικές αποστολές και δράσεις δικτύωσης, καθώς και με χρήσιμες υπηρεσίες επιχειρηματικής πληροφόρησης, ενημέρωσης και συμβουλευτικής υποστήριξης – όπως ο κύκλος ειδικών εργαστηρίων Future Labs που θα διοργανωθεί σε συνεργασία με την Ειδική Γραμματεία Μακροπρόθεσμου Σχεδιασμού, προκειμένου να εκπαιδεύσει τις επιχειρήσεις διάφορων κλάδων στην αντιμετώπιση μελλοντικών προκλήσεων.

Η επιστροφή των ελληνικών εξαγωγών σε θετική τροχιά είναι μια πρόκληση που πρέπει να κερδίσουμε. Είναι  τώρα η στιγμή να ενώσουμε τις δυνάμεις μας και να δώσουμε τη μάχη μαζί με τις εξαγωγικές επιχειρήσεις της χώρας, ώστε να μπορέσουν να αντισταθούν στους μετωπικούς ανέμους και να συνεχίσουν να κερδίζουν έδαφος στις διεθνείς αγορές.