Για τον κίνδυνο η παρούσα κρίση να εξελιχθεί σε μία από τις σοβαρότερες παγκόσμιες ενεργειακές κρίσεις προειδοποίησε ο υπουργός Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών και πρόεδρος του Eurogroup, Κυριάκος Πιερρακάκης, συνομιλώντας με τον Άλφρεντ Κάμερ, Διευθυντή Ευρώπης του ΔΝΤ, σε δημόσια εκδήλωση στην έδρα του Ταμείου με τίτλο «Η Ευρώπη υπό πίεση. Διασφαλίζοντας την ανάπτυξη και την ανθεκτικότητα σε έναν πιο εύθραυστο κόσμο». Αναφερόμενος στην ελληνική εμπειρία, επεσήμανε ότι η κυβέρνηση εφάρμοσε στοχευμένα μέτρα, αποφεύγοντας οριζόντιες και μη στοχευμένες φορολογικές μειώσεις, οι οποίες θα είχαν πιο μόνιμο δημοσιονομικό αποτύπωμα.  Ιδιαίτερη αναφορά έκανε στην ανάγκη προώθησης της ενεργειακής ολοκλήρωσης, τονίζοντας ότι «η προώθηση μιας πλήρους Ενεργειακής Ένωσης στην Ευρώπη θα έχει άμεσο και θετικό αντίκτυπο, όχι μόνο στην ενέργεια, αλλά και συνολικά στην ανταγωνιστικότητα». Σε ό,τι αφορά τις μεσοπρόθεσμες προοπτικές ανάπτυξης στην Ευρώπη, ο πρόεδρος του Eurogroup επεσήμανε την ανάγκη ενίσχυσης της παραγωγικότητας και άρσης των εσωτερικών εμποδίων στην ενιαία αγορά, υπογραμμίζοντας τη σημασία της υλοποίησης της Ένωσης Αποταμιεύσεων και Επενδύσεων και της δημιουργίας ευνοϊκών συνθηκών για την ανάπτυξη επιχειρήσεων σε ευρωπαϊκή κλίμακα, καθώς και στην ανάγκη δημιουργίας «ευρωπαϊκών πρωταθλητών» σε στρατηγικούς τομείς και στη στήριξη οικοσυστημάτων καινοτομίας, ώστε οι ευρωπαϊκές επιχειρήσεις να μπορούν να αναπτύσσονται, να αντλούν κεφάλαια εντός της Ευρώπης και να καταστούν παγκοσμίως ανταγωνιστικές.

 

Καμπανάκι αφύπνισης για την Ευρώπη

 

Η νέα χρονιά δεν ξεκινά με καλούς οιωνούς για την ευρωπαϊκή οικονομία. Η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα έχει ήδη αναθεωρήσει προς τα κάτω την πρόβλεψή της για την ανάπτυξη το 2025 στην Ε.Ε., στο 1,1%, ενώ ακόμη πιο δυσοίωνες είναι οι εκτιμήσεις για την ευρωζώνη. Την ίδια στιγμή, με την αλλαγή ηγεσίας στον Λευκό Οίκο αναμένουμε να δούμε το πώς θα εφαρμοστεί στην πράξη -και με ποιες επιπτώσεις- το δόγμα «Πρώτα η Αμερική». Η ενδεχόμενη επιβολή δασμών στα ευρωπαϊκά προϊόντα θα πλήξει σοβαρά τις ευρωπαϊκές εξαγωγές και κατ’ επέκταση την οικονομία της Ένωσης. Παράλληλα, είναι ορατό το ενδεχόμενο αποδυνάμωσης της διατλαντικής συνεργασίας σε κρίσιμους τομείς, όπως η άμυνα, σε μια περίοδο έντονης γεωπολιτικής αστάθειας στην ευρύτερη περιοχή μας.

Το πρόβλημα της οικονομικής αποδυνάμωσης της Ευρώπης δεν είναι συγκυριακό, αλλά βαθιά δομικό. Το μερίδιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης στην παγκόσμια παραγωγή έχει συρρικνωθεί σχεδόν στο μισό τα τελευταία τριάντα χρόνια, ενώ η ανταγωνιστικότητα της βιομηχανίας της υποχωρεί σταθερά έναντι των ΗΠΑ και της Κίνας. Είναι, επίσης, όλο και πιο έντονη και εμφανής η υστέρηση της Ευρωπαϊκής Ένωσης στην καινοτομία και στην ανάπτυξη νέων τεχνολογιών, ιδιαίτερα στην τεχνητή νοημοσύνη και στους μικροεπεξεργαστές.

Οι αιτίες της οπισθοχώρησης έχουν αναδειχθεί επανειλημμένα. Η Ευρώπη παραμένει κατακερματισμένη αγορά, αδύναμη να μετατρέψει το μέγεθός της σε κρίσιμη μάζα ανάπτυξης και κατ’ επέκταση σε πηγή οικονομικής ισχύος. Στην πραγματικότητα, λειτουργεί ως ένα σύνολο διαφορετικών εθνικών αγορών, κεφαλαιαγορών και νομοθετικών πλαισίων που αποθαρρύνουν τις επενδύσεις και περιορίζουν την καινοτομία. Παραμένει, επίσης, εξαρτημένη ενεργειακά και αμυντικά, γεγονός που την καθιστά όλο και πιο ευάλωτη στις διεθνείς αναταράξεις.

Σήμερα, είναι η τελευταία ίσως ευκαιρία της Ευρωπαϊκής Ένωσης να αφυπνιστεί. Χρειάζεται τώρα να αντιδράσει συντονισμένα και αποφασιστικά για την κάλυψη του επενδυτικού κενού σε σχέση με τους ανταγωνιστές της: με έκδοση κοινού χρέους για τη χρηματοδότηση μεγάλων επενδύσεων στη βιομηχανία και στις νέες τεχνολογίες, με ενοποίηση των αγορών κεφαλαίου, με ενίσχυση του ρυθμιστικού και χρηματοδοτικού περιβάλλοντος για τη νεοφυή επιχειρηματικότητα. Χρειάζεται να διαμορφώσει μια ενιαία αγορά, που θα επιτρέψει τη δημιουργία οικονομιών κλίμακας συγκρίσιμων με τις αγορές των ΗΠΑ και της Κίνας, να οικοδομήσει μια πραγματική «Ενεργειακή Ενωση» για την ενίσχυση της ενεργειακής της αυτονομίας, αλλά και μια κοινή στρατηγική για την πρόσβαση σε κρίσιμες πρώτες ύλες.

Πρέπει, παράλληλα, να αποκτήσει και να χρηματοδοτήσει με ευρωπαϊκούς πόρους μια κοινή πολιτική άμυνας, η οποία θα θωρακίσει την ασφάλεια των πολιτών της, αλλά και το γεωπολιτικό της αποτύπωμα – που αποτελεί θεμελιώδη προϋπόθεση για μια ανθεκτική οικονομία. Οι εκθέσεις Ντράγκι και Λέτα δείχνουν με τις προτάσεις τους τον δρόμο για την υπέρβαση του σημερινού αδιεξόδου. Αυτό που απαιτείται είναι η πολιτική βούληση, ώστε οι κατευθύνσεις να μετατραπούν σε συγκεκριμένες αποφάσεις και μεταρρυθμίσεις.

Η επίτευξη των απαραίτητων συναινέσεων θα είναι δύσκολη, με βάση τα σημερινά πολιτικά δεδομένα. Ομως το διακύβευμα είναι τεράστιο. Αν η Ευρώπη δεν αλλάξει, ο κίνδυνος δεν θα αφορά μόνο τα εισοδήματα των πολιτών της, αλλά και την ίδια τη βιωσιμότητα και τα θεσμικά κεκτημένα του ευρωπαϊκού οικοδομήματος. Είναι ώρα οι κυβερνήσεις να αναλάβουν τις ευθύνες τους. Είναι ώρα οι επιχειρήσεις και οι πολίτες να ενώσουμε δυνάμεις και να απαιτήσουμε «περισσότερη Ευρώπη», για να διασφαλίσουμε το κοινό μας μέλλον.

Για μια ανταγωνιστική βιομηχανία

 

Ο τομέας της βιομηχανίας έχει καθοριστικό ρόλο στην ανάπτυξη κάθε οικονομίας, καθώς μπορεί να επιταχύνει την ανάπτυξη, να διατηρήσει ένα υγιές εμπορικό ισοζύγιο, να δημιουργήσει ποιοτικές και καλά αμειβόμενες θέσεις εργασίας. Στην Ελλάδα, ειδικότερα, η ενδυνάμωση του βιομηχανικού κλάδου είναι απαραίτητη προϋπόθεση για την ποσοτική και ποιοτική αναβάθμιση των παραγωγικών δυνατοτήτων της οικονομίας, για μια ανάπτυξη ανθεκτική, στηριγμένη σε ισχυρότερες βάσεις.

 

Τα τελευταία χρόνια, παρά τις αντίξοες συνθήκες, η ελληνική βιομηχανία έχει αποκτήσει αξιόλογη δυναμική, την οποία οφείλουμε να θωρακίσουμε και να επιταχύνουμε. Στόχος παραμένει η αύξηση του ποσοστού συμμετοχής της μεταποίησης και των εξαγωγών αγαθών στο ΑΕΠ, ώστε η Ελλάδα να προσεγγίσει τα επίπεδα άλλων ευρωπαϊκών χωρών.

 

Στην προσπάθεια αυτή καλούμαστε να διαχειριστούμε μια σειρά από προκλήσεις, όπως είναι η ανάγκη αύξησης των επενδύσεων σε πάγια και η κάλυψη του κενού που δημιουργήθηκε κατά τη δεκαετία της οικονομικής κρίσης, η αντιμετώπιση του κατακερματισμού της παραγωγικής βάσης, η επιτάχυνση της τεχνολογικής μετάβασης και η ενίσχυση της καινοτομίας, καθώς και η αύξηση της ενεργειακής αποδοτικότητας της εγχώριας βιομηχανίας.

 

Η επιτάχυνση της πράσινης μετάβασης της μεταποίησης, μέσα από την επένδυση σε νέες τεχνολογίες και πράσινες πρακτικές, είναι κρίσιμος παράγοντας ανταγωνιστικότητας – για τις ελληνικές, αλλά και για τις ευρωπαϊκές επιχειρήσεις. Το Ταμείο Ανάκαμψης και άλλα ευρωπαϊκά και εθνικά χρηματοδοτικά εργαλεία προσφέρουν σημαντικές ευκαιρίες για ταχύτερη πρόοδο προς αυτή την κατεύθυνση. Απαραίτητη, ωστόσο, είναι και η εφαρμογή μιας ενεργειακής πολιτικής, η οποία επιτρέπει την αύξηση της διείσδυσης των ΑΠΕ στο ενεργειακό μείγμα της χώρας, σε συνδυασμό με τη διαμόρφωση ενός προβλέψιμου και ανταγωνιστικού περιβάλλοντος, στην αγορά ενέργειας.

 

Βεβαίως, η πρόκληση για μια ισχυρή και ανταγωνιστική βιομηχανία δεν αφορά μόνο την Ελλάδα, αλλά ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Ένωση. Η Ευρώπη αυτή τη στιγμή κινδυνεύει να μείνει πίσω από τις οικονομίες των ΗΠΑ και της Κίνας, οι οποίες στηρίζουν απρόσκοπτα τους βιομηχανικούς κλάδους τους, με δεκάδες δισεκατομμύρια.  Αν θέλουμε να διατηρήσουμε το κοινωνικό μοντέλο της Ευρώπης στα επόμενα χρόνια, θα χρειαστούν άμεσα γενναίες αλλαγές για μια πιο παραγωγική και ανταγωνιστική βιομηχανία. Χρειάζεται να διαμορφωθεί μια νέα βιομηχανική πολιτική, με παράλληλη αύξηση των επενδύσεων σε ενεργειακά δίκτυα και σε μια πραγματική Ενεργειακή Ένωση, η οποία θα διασφαλίζει φθηνή και καθαρή ενέργεια στις επιχειρήσεις και θα περιορίσει την εξάρτηση από γεωπολιτικές αναταράξεις.

 

Είναι, επίσης, απαραίτητη η διαμόρφωση ενός νέου ευρωπαϊκού πλαισίου για την καινοτομία και τη νεοφυή επιχειρηματικότητα, με ενίσχυση και διεύρυνση των μέσων χρηματοδότησης, καθώς και η επένδυση στις δεξιότητες που θα χρειαστούν οι παραγωγικές επιχειρήσεις στα επόμενα χρόνια.

 

Το στοίχημα μιας ανταγωνιστικής βιομηχανίας, στο σύγχρονο παγκοσμιοποιημένο περιβάλλον, μπορούμε να το κερδίσουμε με αποτελεσματικές εθνικές πολιτικές, αλλά και με ενιαία ευρωπαϊκή απάντηση.