Η επόμενη ημέρα μετά το Ταμείο Ανάκαμψης

Το 2026 σηματοδοτεί την ολοκλήρωση ενός από τα σημαντικότερα αναπτυξιακά εργαλεία που αξιοποίησε ποτέ η Ελλάδα. Το Ταμείο Ανάκαμψης συνέβαλε ουσιαστικά στην κινητοποίηση επενδύσεων, στην επιτάχυνση κρίσιμων μεταρρυθμίσεων και στον εκσυγχρονισμό τομέων που για χρόνια παρέμεναν στάσιμοι. Ενίσχυσε την εξωστρέφεια, τον ψηφιακό μετασχηματισμό και την πράσινη μετάβαση της οικονομίας.

Το πραγματικό στοίχημα, όμως, αρχίζει τώρα. Η Ελλάδα καλείται να περάσει από μια περίοδο ανάπτυξης που ενισχύθηκε από έναν έκτακτο ευρωπαϊκό μηχανισμό, σε ένα μοντέλο διατηρήσιμης ανάπτυξης που θα στηρίζεται περισσότερο στην ισχύ της πραγματικής οικονομίας: στην παραγωγικότητα, στις ιδιωτικές επενδύσεις, στην καινοτομία και στην ικανότητα των επιχειρήσεων να δημιουργούν προϊόντα και υπηρεσίες υψηλής προστιθέμενης αξίας.

Η δημοσιονομική σταθερότητα έχει αποκατασταθεί, η επενδυτική βαθμίδα έχει ανακτηθεί, οι εξαγωγές έχουν ενισχυθεί και η παραγωγική βάση της οικονομίας παρουσιάζει θετικές ενδείξεις. Την ίδια στιγμή, όμως, παραμένουν σημαντικές διαρθρωτικές αδυναμίες. Το έλλειμμα παραγωγικότητας και επενδύσεων, το υψηλό ενεργειακό κόστος, οι δυσκολίες χρηματοδότησης πολλών μικρότερων επιχειρήσεων, το ιδιωτικό χρέος και η αναντιστοιχία δεξιοτήτων εξακολουθούν να περιορίζουν τις δυνατότητες ταχύτερης σύγκλισης με την Ευρώπη.

Γι’ αυτό η επόμενη περίοδος απαιτεί ένα ολοκληρωμένο παραγωγικό σχέδιο, με σταθερές προτεραιότητες και μακροπρόθεσμο ορίζοντα. Η αύξηση της παραγωγικότητας, η ενίσχυση της καινοτομίας, η αξιοποίηση της τεχνητής νοημοσύνης, η ανάπτυξη σύγχρονων δεξιοτήτων και η διεύρυνση της εξαγωγικής βάσης πρέπει να αποτελέσουν τους βασικούς μοχλούς της νέας αναπτυξιακής στρατηγικής.

Ιδιαίτερη σημασία έχει η στήριξη των μικρομεσαίων επιχειρήσεων, που αποτελούν τον πυρήνα της ελληνικής οικονομίας. Χρειάζονται καλύτερη πρόσβαση στη χρηματοδότηση, νέα εγγυοδοτικά και επενδυτικά εργαλεία, ισχυρά κίνητρα για συνεργασίες και οικονομίες κλίμακας, ταχύτερη αξιοποίηση των νέων τεχνολογιών και ουσιαστικότερη σύνδεση με την έρευνα και την καινοτομία. Η ανταγωνιστικότητα της χώρας θα κριθεί από το αν η παραγωγική της βάση μπορέσει να γίνει πιο ισχυρή, πιο εξωστρεφής και περισσότερο τεχνολογικά ώριμη.

Η ταχύτερη απονομή της δικαιοσύνης, η μείωση του διοικητικού βάρους, η ολοκλήρωση του χωροταξικού σχεδιασμού, η σταθερότητα του φορολογικού πλαισίου και η αποτελεσματική λειτουργία των θεσμών διαμορφώνουν το περιβάλλον μέσα στο οποίο λαμβάνονται οι επενδυτικές αποφάσεις. Μετά το Ταμείο Ανάκαμψης, η ποιότητα του κράτους και των θεσμών θα έχει ακόμη μεγαλύτερη σημασία για την ανάπτυξη.

Οι αποφάσεις για το νέο Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης και τα νέα εργαλεία ανταγωνιστικότητας θα επηρεάσουν άμεσα τις δυνατότητες ανάπτυξης των ευρωπαϊκών οικονομιών. Η Ευρώπη δεν μπορεί να ζητά από τις επιχειρήσεις της να ανταγωνιστούν τις Ηνωμένες Πολιτείες και την Ασία χωρίς αντίστοιχη επενδυτική ισχύ, επαρκή χρηματοδοτικά εργαλεία και μια βαθύτερη ενιαία αγορά κεφαλαίων.

Η επόμενη ημέρα απαιτεί συνέχεια στην οικονομική πολιτική, συνέπεια στις μεταρρυθμίσεις και εμπιστοσύνη στις παραγωγικές δυνάμεις της χώρας. Τώρα κρίνεται αν αυτή η αφετηρία θα μετατραπεί σε ένα αυτοτροφοδοτούμενο μοντέλο ανάπτυξης, με μεγαλύτερη παραγωγική βάση, περισσότερες ιδιωτικές επενδύσεις, ισχυρότερη διεθνή παρουσία και διατηρήσιμη ευημερία για την κοινωνία.

Πριν από το τέλος της εβδομάδας θα ανακοινωθούν οι πρωτοβουλίες της κυβέρνησης για την αντιμετώπιση της αισχροκέρδειας, ανακοίνωσε ο αντιπρόεδρος της κυβέρνησης, Κωστής Χατζηδάκης, μιλώντας στην ΕΡΤ. Διαβεβαίωσε για την πλήρη επάρκεια καυσίμων, τονίζοντας ότι δεν συντρέχει λόγος ανησυχίας για τα αποθέματα. Σχετικά με την αισχροκέρδεια, προανήγγειλε συγκεκριμένα μέτρα και παρεμβάσεις έως το τέλος της εβδομάδας, ώστε να αποτραπεί η εκμετάλλευση των διεθνών αυξήσεων από «επιτήδειους». Παράλληλα τόνισε ότι η κυβέρνηση θα δράσει ανάλογα με την ένταση της κρίσης, συνδυάζοντας την κοινωνική φροντίδα με τη δημοσιονομική σταθερότητα, αξιοποιώντας τα ταμειακά διαθέσιμα που δημιουργήθηκαν από την ορθή οικονομική πολιτική. Αναφορικά με τον τουρισμό, εξέφρασε αισιοδοξία καθώς οι κρατήσεις για το 2026 παραμένουν σε υψηλό επίπεδο.

Το στοίχημα της επόμενης ημέρας

 

Σε λίγες ημέρες ξεκινά στη Βουλή η συζήτηση για τον Προϋπολογισμό του 2026 – μια διαδικασία που δεν αφορά μόνο τη δημοσιονομική ισορροπία, αλλά κυρίως τη στρατηγική κατεύθυνση της ελληνικής οικονομίας για τα επόμενα χρόνια. Το διεθνές περιβάλλον παραμένει ασταθές: γεωπολιτικές εντάσεις, μεταβαλλόμενες τιμές ενέργειας, εντεινόμενος ανταγωνισμός και μια Ευρώπη που αναζητεί νέο βηματισμό. Σε αυτό το πλαίσιο, το πραγματικό ερώτημα είναι ένα. Μετά το Ταμείο Ανάκαμψης, τι; Η Ελλάδα οφείλει να κινηθεί γρήγορα και αποφασιστικά προς ένα νέο παραγωγικό μοντέλο που δεν θα εξαρτάται από εξωτερικές ροές χρηματοδότησης, αλλά από την εγχώρια παραγωγικότητα, την τεχνολογική αναβάθμιση και τη σταθερή ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας. Η μετάβαση αυτή απαιτεί πρώτα απ’ όλα ένα φιλικό, σταθερό και προβλέψιμο επενδυτικό περιβάλλον: σταθερό φορολογικό πλαίσιο, ταχύτερη και πιο αποτελεσματική Δικαιοσύνη, απλούστερη ρυθμιστική λειτουργία και θεσμούς που λειτουργούν με ταχύτητα, διαφάνεια και συνέχεια. Την ίδια στιγμή, η ολοκλήρωση του Ταμείου Ανάκαμψης υπενθυμίζει με σαφήνεια ότι η περίοδος της άφθονης χρηματοδότησης τελειώνει. Από εδώ και πέρα, η ανάπτυξη θα προέρχεται κυρίως από τις ίδιες τις επενδύσεις, την εξωστρέφεια, τις εξαγωγές, την καινοτομία. Η επόμενη ημέρα χρειάζεται ένα εθνικό επενδυτικό σχέδιο με τρεις προτεραιότητες.

 

Πρώτον, παραγωγικές επενδύσεις υψηλής προστιθέμενης αξίας, που δημιουργούν τεχνογνωσία και ποιοτικές θέσεις εργασίας. Δεύτερον, στοχευμένη πράσινη και ψηφιακή μετάβαση, που θωρακίζει την ανταγωνιστικότητα χωρίς να επιβαρύνει δυσανάλογα τις επιχειρήσεις. Τρίτον, αναβάθμιση των μικρομεσαίων επιχειρήσεων, με έμφαση στη χρηματοδότηση, στα εργαλεία scaling up και στη διεθνοποίησή τους.

 

Καμία όμως αναπτυξιακή στρατηγική δεν μπορεί να είναι βιώσιμη χωρίς επένδυση στο ανθρώπινο δυναμικό. Η αγορά εργασίας αλλάζει ριζικά. Νέες τεχνολογίες, τεχνητή νοημοσύνη, ανάγκη για advanced digital skills και για συνεχή αναβάθμιση γνώσεων. Αυτό που λείπει σήμερα δεν είναι μόνο οι δεξιότητες, αλλά και η γέφυρα μεταξύ εκπαίδευσης, κατάρτισης και πραγματικών αναγκών των επιχειρήσεων.

 

Η Ελλάδα χρειάζεται ένα συνεκτικό σύστημα upskilling και reskilling, βασισμένο σε δεδομένα, με πιστοποίηση ποιότητας και πραγματικό αντίκρισμα στην παραγωγικότητα. Η ελληνική επιχειρηματική κοινότητα έχει αποδείξει ότι διαθέτει ανθεκτικότητα και εξωστρέφεια. Αυτό που χρειάζεται σήμερα είναι ένα περιβάλλον που επιβραβεύει την προσπάθεια, μειώνει τα εμπόδια και επιτρέπει στις επιχειρήσεις να σχεδιάζουν σε βάθος χρόνου. Τα τελευταία χρόνια κερδίσαμε ένα κρίσιμο στοίχημα: τη σταθερότητα. Τώρα πρέπει να κερδίσουμε το επόμενο: τη σύγκλιση με τις πιο προηγμένες οικονομίες της Ευρώπης σε παραγωγικότητα, καινοτομία, εισοδήματα και ποιότητα εργασίας. Οι προκλήσεις είναι σημαντικές, αλλά η ευκαιρία ακόμη μεγαλύτερη. Η Ελλάδα διαθέτει δημοσιονομική σταθερότητα, τεχνολογική δυναμική, ισχυρά χρηματοδοτικά εργαλεία και ικανό ανθρώπινο δυναμικό με δημιουργικές φιλοδοξίες. Η αξιοποίηση αυτών των δυνατοτήτων απαιτεί συνέπεια, συνεργασία και μια καθαρή εθνική στρατηγική. Η συζήτηση για τον Προϋπολογισμό δεν είναι μια τυπική κοινοβουλευτική διαδικασία. Είναι μια αφορμή για να διαμορφώσουμε μαζί ένα βιώσιμο μοντέλο ανάπτυξης για τη χώρα ένα μοντέλο πιο ανταγωνιστικό, πιο παραγωγικό και πιο δίκαιο. Η Ελλάδα έχει μπροστά της μια μοναδική ευκαιρία. Δεν πρέπει να τη χάσει.

«Πρέπει να βρίσκουμε πάντοτε τη χρυσή τομή, ανάμεσα στην ανάπτυξη και τη δημοσιονομική σταθερότητα. Μόνο έτσι διαμορφώνουμε τις συνθήκες για μια ισχυρή κοινωνία και όχι για μια οφθαλμαπάτη ευημερίας, που θα χαθεί στην πρώτη στιγμή της συγκυρίας», δήλωσε στη Βουλή ο υπουργός Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών Κυριάκος Πιερρακάκης, εξηγώντας τη φιλοσοφία πάνω στην οποία «χτίστηκε» ο προϋπολογισμός του 2026. Ειδικότερα, ο υπουργός Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών, σημείωσε εκ προοιμίου, τη σημασία της δημοσιονομικής σταθερότητας ως παράγοντα διατήρησης της εμπιστοσύνης στην οικονομική διαχείριση, ώστε να μην απειληθεί η ανάπτυξη. Ταυτόχρονα η εισοδηματική και επενδυτική πολιτική δεν πρέπει να υπερβαίνει το όριο, ώστε να μην απειληθεί η σταθερότητα, ανέφερε εκ προοιμίου. Ο κ. Πιερρακάκης επισήμανε ότι για το 2025 η ελληνική οικονομία προβλέπεται, για έκτο χρόνο, να συνεχίσει να παρουσιάζει σημαντικά υψηλότερο ρυθμό ανάπτυξης συγκριτικά με τον μέσο όρο της ευρωζώνης, προβλέπεται αύξηση του ονομαστικού ΑΕΠ, και ο εγχώριος πληθωρισμός αναμένεται να υποχωρήσει. Έκανε ειδική μνεία στα μέτρα στήριξης της κοινωνίας, που ανακοίνωσε ο πρωθυπουργός στη ΔΕΘ, και που όπως σημείωσε, η στήριξη αυτή θα διευρύνεται, εφόσον συνεχίζεται η πολιτική σταθερότητας και ανάπτυξης. Όπως τόνισε η αναδιαμόρφωση της φορολογίας εισοδήματος γίνεται με έμφαση στους νέους, στις οικογένειες με παιδιά και στη μεσαία τάξη.

«Η μείωση παγκοσμίως της οικονομικής και εμπορικής δραστηριότητας δημιουργεί τον κίνδυνο ύφεσης για τις μεγάλες εξαγωγικές ευρωπαϊκές οικονομίες, όπως η γερμανική, και -εάν αυτό συμβεί- θα έχει επιπτώσεις και στην ελληνική οικονομία. Είμαστε έτοιμοι για να αντιμετωπίσουμε τις δυσκολίες και τους κινδύνους και να κάνουμε τις πολιτικές που πρέπει, και συγκεκριμένα: να διαφυλάξουμε τη δημοσιονομική σταθερότητα σε κάθε περίπτωση, να επιταχύνουμε τις πολιτικές μας για τις επενδύσεις στη βιομηχανία, για την ενίσχυση της εξωστρέφειας, που φέρνει ανταγωνιστικότητα, και την καινοτομία, που την ενισχύει», τόνισε o υπουργός Ανάπτυξης Τάκης Θεοδωρικάκος, μιλώντας στον τηλεοπτικό σταθμό ΣΚΑΪ. «Σε αυτό στοχεύουμε με τον νέο αναπτυξιακό νόμο και τα 900 εκατ. ευρώ που θα δοθούν την επόμενη διετία με έμφαση στις παραμεθόριες περιοχές για λόγους εθνικής ασφάλειας και για ενίσχυση της επιχειρηματικότητας και, κυρίως, της βιομηχανίας, για να κάνουμε πράξη τον παραγωγικό μετασχηματισμό της οικονομίας», σημείωσε ο υπουργός Ανάπτυξης.

Οι φήμες για παροχές με υπέρογκο δημοσιονομικό κόστος δεν ευσταθούν και η κυβέρνηση μένει προσηλωμένη στην εφαρμογή μιας οικονομικής πολιτικής που συνδυάζει την δημοσιονομική σταθερότητα με την κοινωνική ευαισθησία. Αυτό αναφέρεται σε ανακοίνωση του υπουργείου Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών, στην οποία επισημαίνεται, μεταξύ άλλων, ότι «η κυβέρνηση από τη μια τηρεί απαρέγκλιτα τις προβλέψεις του προϋπολογισμού και από την άλλη επιστρέφει στους πολίτες σημαντικό μέρος των επιπλέον εσόδων που προκύπτουν από την πολιτική αυτή. Αυτό άλλωστε κάνουμε και το 2025 με τις 18 μειώσεις φόρων και βαρών και τα 7 μέτρα αύξησης των εισοδημάτων, της τάξεως του 1,5 δισ. ευρώ. Μέτρα που ενισχύουν με τρόπο μόνιμο και κοινωνικά δίκαιο το εισόδημα των πολιτών και που έρχονται σε συνέχεια των παρεμβάσεων που υλοποιεί η κυβέρνηση από το 2019, καταργώντας ή μειώνοντας συνολικά πάνω από 70 φόρους».

Μεγάλη αύξηση του ΑΕΠ, σημαντικά πρωτογενή πλεονάσματα, μείωση της ανεργίας στα προ κρίσης επίπεδα και αποκλιμάκωση του χρέους, προβλέπει το Μεσοπρόθεσμο Δημοσιονομικό Διαρθρωτικό Σχέδιο 2025- 2028, τα βασικά σημεία του οποίου παρουσίασε σε συνέντευξη Τύπου ο υπουργός Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών Κωστής Χατζηδάκης με τον υφυπουργό Θάνο Πετραλιά. Και όπως επεσήμανε ο υπουργός, με το Μεσοπρόθεσμο «πετυχαίνουμε δημοσιονομική σταθερότητα, με μείωση χρέους, ανάπτυξη και αύξηση των εισοδημάτων». Το Σχέδιο προωθείται με επιστολή του υπουργού στη Βουλή, για να συζητηθεί την Παρασκευή στην αρμόδια Επιτροπή, παρουσία της Τραπέζης της Ελλάδος και του Δημοσιονομικού Συμβουλίου. Στη συνέχεια, το τελικό σχέδιο θα αποσταλεί στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή, προκειμένου να εγκριθεί στις 28 Νοεμβρίου από το Ecofin. Σύμφωνα με τις προβλέψεις του Μεσοπρόθεσμου, το δημόσιο χρέος από 153,7% του ΑΕΠ σήμερα θα μειωθεί στο 133,4% του ΑΕΠ το 2028. Το δημοσιονομικό έλλειμμα (με όριο το 3% του ΑΕΠ) από 1% του ΑΕΠ εφέτος, θα διαμορφωθεί σε 0,6% του ΑΕΠ το 2025, σε 0,8% του ΑΕΠ το 2026, σε 1,1% του ΑΕΠ το 2027 και σε 1,2% του ΑΕΠ το 2028.