Η επόμενη ημέρα μετά το Ταμείο Ανάκαμψης

Το 2026 σηματοδοτεί την ολοκλήρωση ενός από τα σημαντικότερα αναπτυξιακά εργαλεία που αξιοποίησε ποτέ η Ελλάδα. Το Ταμείο Ανάκαμψης συνέβαλε ουσιαστικά στην κινητοποίηση επενδύσεων, στην επιτάχυνση κρίσιμων μεταρρυθμίσεων και στον εκσυγχρονισμό τομέων που για χρόνια παρέμεναν στάσιμοι. Ενίσχυσε την εξωστρέφεια, τον ψηφιακό μετασχηματισμό και την πράσινη μετάβαση της οικονομίας.

Το πραγματικό στοίχημα, όμως, αρχίζει τώρα. Η Ελλάδα καλείται να περάσει από μια περίοδο ανάπτυξης που ενισχύθηκε από έναν έκτακτο ευρωπαϊκό μηχανισμό, σε ένα μοντέλο διατηρήσιμης ανάπτυξης που θα στηρίζεται περισσότερο στην ισχύ της πραγματικής οικονομίας: στην παραγωγικότητα, στις ιδιωτικές επενδύσεις, στην καινοτομία και στην ικανότητα των επιχειρήσεων να δημιουργούν προϊόντα και υπηρεσίες υψηλής προστιθέμενης αξίας.

Η δημοσιονομική σταθερότητα έχει αποκατασταθεί, η επενδυτική βαθμίδα έχει ανακτηθεί, οι εξαγωγές έχουν ενισχυθεί και η παραγωγική βάση της οικονομίας παρουσιάζει θετικές ενδείξεις. Την ίδια στιγμή, όμως, παραμένουν σημαντικές διαρθρωτικές αδυναμίες. Το έλλειμμα παραγωγικότητας και επενδύσεων, το υψηλό ενεργειακό κόστος, οι δυσκολίες χρηματοδότησης πολλών μικρότερων επιχειρήσεων, το ιδιωτικό χρέος και η αναντιστοιχία δεξιοτήτων εξακολουθούν να περιορίζουν τις δυνατότητες ταχύτερης σύγκλισης με την Ευρώπη.

Γι’ αυτό η επόμενη περίοδος απαιτεί ένα ολοκληρωμένο παραγωγικό σχέδιο, με σταθερές προτεραιότητες και μακροπρόθεσμο ορίζοντα. Η αύξηση της παραγωγικότητας, η ενίσχυση της καινοτομίας, η αξιοποίηση της τεχνητής νοημοσύνης, η ανάπτυξη σύγχρονων δεξιοτήτων και η διεύρυνση της εξαγωγικής βάσης πρέπει να αποτελέσουν τους βασικούς μοχλούς της νέας αναπτυξιακής στρατηγικής.

Ιδιαίτερη σημασία έχει η στήριξη των μικρομεσαίων επιχειρήσεων, που αποτελούν τον πυρήνα της ελληνικής οικονομίας. Χρειάζονται καλύτερη πρόσβαση στη χρηματοδότηση, νέα εγγυοδοτικά και επενδυτικά εργαλεία, ισχυρά κίνητρα για συνεργασίες και οικονομίες κλίμακας, ταχύτερη αξιοποίηση των νέων τεχνολογιών και ουσιαστικότερη σύνδεση με την έρευνα και την καινοτομία. Η ανταγωνιστικότητα της χώρας θα κριθεί από το αν η παραγωγική της βάση μπορέσει να γίνει πιο ισχυρή, πιο εξωστρεφής και περισσότερο τεχνολογικά ώριμη.

Η ταχύτερη απονομή της δικαιοσύνης, η μείωση του διοικητικού βάρους, η ολοκλήρωση του χωροταξικού σχεδιασμού, η σταθερότητα του φορολογικού πλαισίου και η αποτελεσματική λειτουργία των θεσμών διαμορφώνουν το περιβάλλον μέσα στο οποίο λαμβάνονται οι επενδυτικές αποφάσεις. Μετά το Ταμείο Ανάκαμψης, η ποιότητα του κράτους και των θεσμών θα έχει ακόμη μεγαλύτερη σημασία για την ανάπτυξη.

Οι αποφάσεις για το νέο Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης και τα νέα εργαλεία ανταγωνιστικότητας θα επηρεάσουν άμεσα τις δυνατότητες ανάπτυξης των ευρωπαϊκών οικονομιών. Η Ευρώπη δεν μπορεί να ζητά από τις επιχειρήσεις της να ανταγωνιστούν τις Ηνωμένες Πολιτείες και την Ασία χωρίς αντίστοιχη επενδυτική ισχύ, επαρκή χρηματοδοτικά εργαλεία και μια βαθύτερη ενιαία αγορά κεφαλαίων.

Η επόμενη ημέρα απαιτεί συνέχεια στην οικονομική πολιτική, συνέπεια στις μεταρρυθμίσεις και εμπιστοσύνη στις παραγωγικές δυνάμεις της χώρας. Τώρα κρίνεται αν αυτή η αφετηρία θα μετατραπεί σε ένα αυτοτροφοδοτούμενο μοντέλο ανάπτυξης, με μεγαλύτερη παραγωγική βάση, περισσότερες ιδιωτικές επενδύσεις, ισχυρότερη διεθνή παρουσία και διατηρήσιμη ευημερία για την κοινωνία.

Υπερδιπλάσιο ρυθμό ανάπτυξης σε σχέση με την Ευρωπαϊκή Ένωση πέτυχε η Ελλάδα το πρώτο τρίμηνο του έτους, σύμφωνα με στοιχεία που έδωσαν στη δημοσιότητα η ΕΛΣΤΑΤ και η Eurostat. Η οικονομική δραστηριότητα στην Ελλάδα, σύμφωνα με τα στοιχεία της Eurostat, αυξήθηκε κατά 2% σε σύγκριση με τους πρώτους τρεις μήνες του περασμένου έτους, ενώ το ακαθάριστο εγχώριο προϊόν της ΕΕ διευρύνθηκε κατά 0,7%. Εξίσου αισθητή ήταν η διαφορά σε τριμηνιαία βάση. Μεταξύ του τελευταίου τριμήνου του 2025 και του πρώτου του 2026, η ελληνική οικονομία ενισχύθηκε κατά 0,2%, τη στιγμή που η Ένωση είδε το ΑΕΠ της να μειώνεται κατά 0,1%.

Αύξηση του αριθμού των εργαζόμενων, ανάπτυξη δεξιοτήτων, μεγέθυνση των επιχειρήσεων και ψηφιακός μετασχηματισμός είναι οι τομείς στους οποίους θα πρέπει να γίνουν το συντομότερο παρεμβάσεις για την αύξηση της παραγωγικότητας που αποτελεί προϋπόθεση για την ανάπτυξη και τη βελτίωση των εισοδημάτων, σύμφωνα με μελέτη που παρουσίασαν ο πρόεδρος του ΣΕΒ κ. Σπ. Θεοδωρόπουλος και ο Γενικός Διευθυντής του ΙΟΒΕ, Νίκος Βέττας. Σύμφωνα με τη μελέτη «Παραγωγικότητα και Ανάπτυξη – Ανάλυση Τάσεων και Κλάδων της Ελληνικής Οικονομίας»: Παρά την ανάκαμψη των τελευταίων ετών, η παραγωγικότητα της εργασίας το 2024 παραμένει περίπου στο επίπεδο του 2000, ενώ η απόσταση από τον μέσο όρο της ΕΕ έχει διευρυνθεί. Σήμερα η παραγωγικότητα ανά εργαζόμενο στην Ελλάδα αντιστοιχεί μόλις στο 54% του μέσου όρου της ΕΕ, ενώ ανά ώρα εργασίας στο 43%. Την περίοδο 2000-2024, το κατά κεφαλήν ΑΕΠ αυξήθηκε κατά 22%. Η αύξηση δεν προήλθε από βελτίωση της παραγωγικότητας, αλλά κυρίως από την αύξηση της απασχόλησης. Αυτή η δυναμική τείνει να εξαντλήσει τα όριά της καθώς η ανεργία μειώνεται, η δεξαμενή νέων εργαζομένων περιορίζεται και οι δημογραφικές τάσεις είναι αρνητικές. Σε κλαδικό επίπεδο την υψηλότερη παραγωγικότητα έχει ο Χρηματοπιστωτικός τομέας (€157.300 ανά εργαζόμενο) και ακολουθούν η Βιομηχανία με €62.900 και ο κλάδος των Τεχνολογιών Πληροφοριών & Επικοινωνιών με €59.700. Όσο πιο μεγάλη η επιχείρηση, τόσο πιο κοντά στον ευρωπαϊκό μέσο όρο είναι η παραγωγικότητά της. Οι μεγάλες επιχειρήσεις βρίσκονται πιο κοντά στον ευρωπαϊκό μέσο όρο.

Την ανάγκη για μια συνεκτική, μακροπρόθεσμη στρατηγική αλλαγής του παραγωγικού μοντέλου της χώρας, με στόχο τη δημιουργία μεγαλύτερης προστιθέμενης αξίας, υπογράμμισε ο Πρόεδρος του ΕΒΕΑ, κ. Γιάννης Μπρατάκος, κατά τη διάρκεια συζήτησης με τον δημοσιογράφο κ. Γιώργο Ευγενίδη, στο πλαίσιο του 11ου Οικονομικού Φόρουμ των Δελφών.

Όπως τόνισε, η ελληνική οικονομία έχει αποδείξει ότι διαθέτει ανθεκτικότητα, ακόμη και μέσα σε ένα ιδιαίτερα ασταθές διεθνές περιβάλλον, το οποίο χαρακτηρίζεται από έντονες γεωπολιτικές αναταράξεις, όπως ο πόλεμος στην Ουκρανία και οι συνεχιζόμενες εντάσεις στη Μέση Ανατολή. Οι εξελίξεις αυτές ενισχύουν την αβεβαιότητα και αυξάνουν το κόστος για την οικονομία, μέσω παραγόντων όπως το υψηλό ενεργειακό κόστος και τα αυξημένα ασφάλιστρα στη ναυτιλία, επηρεάζοντας τελικά την ανταγωνιστικότητα των επιχειρήσεων.

Ο κ. Μπρατάκος επισήμανε ότι, παρά τις δυσκολίες, η επιχειρηματικότητα στην Ελλάδα έχει αποδείξει διαχρονικά ότι μπορεί να στηρίξει την οικονομία και να λειτουργήσει ως βασικός πυλώνας ανάπτυξης. Ωστόσο, υπογράμμισε ότι η συνέχιση αυτής της πορείας προϋποθέτει ουσιαστικές αλλαγές στον τρόπο με τον οποίο αναπτύσσεται η χώρα.

«Δεν μπορούμε να μιλάμε γενικά και αόριστα για αλλαγή παραγωγικού μοντέλου. Χρειάζεται να θέσουμε σήμερα τις βάσεις, με συγκεκριμένες πολιτικές και επενδύσεις, που θα αποδώσουν σε βάθος χρόνου», σημείωσε χαρακτηριστικά.

Ιδιαίτερη αναφορά έκανε στον τουρισμό, επισημαίνοντας ότι αποτελεί έναν από τους βασικούς πυλώνες της οικονομίας, αλλά απαιτείται μετάβαση από ένα μοντέλο που στηρίζεται κυρίως στον όγκο επισκεπτών, σε ένα μοντέλο που δημιουργεί μεγαλύτερη αξία. Όπως ανέφερε, στόχος θα πρέπει να είναι η ποιοτική αναβάθμιση του τουριστικού προϊόντος, η επιμήκυνση της τουριστικής περιόδου και η καλύτερη γεωγραφική κατανομή της τουριστικής δραστηριότητας.

Παράλληλα, τόνισε ότι η Ελλάδα οφείλει να ενισχύσει την παραγωγική της βάση, δίνοντας έμφαση στη βιομηχανία, την καινοτομία και τις νέες τεχνολογίες. Όπως σημείωσε, η χώρα υστερεί σε σχέση με άλλες ευρωπαϊκές οικονομίες, ενώ η Ευρώπη συνολικά βρίσκεται πίσω έναντι άλλων παγκόσμιων παικτών, γεγονός που καθιστά ακόμη πιο επιτακτική την ανάγκη επιτάχυνσης των μεταρρυθμίσεων.

Ο Πρόεδρος του ΕΒΕΑ ανέδειξε, επίσης, τη σημασία της ενσωμάτωσης της τεχνητής νοημοσύνης και των νέων τεχνολογιών στην επιχειρηματική λειτουργία, επισημαίνοντας ότι απαιτείται συστηματική ενημέρωση και υποστήριξη των επιχειρήσεων, προκειμένου να αξιοποιήσουν τις νέες δυνατότητες.

Ιδιαίτερη έμφαση έδωσε στη σημασία της πολιτικής και οικονομικής σταθερότητας, ως βασικής προϋπόθεσης για την προσέλκυση επενδύσεων. «Χωρίς σταθερότητα, καμία επένδυση δεν μπορεί να σχεδιαστεί και να υλοποιηθεί με ασφάλεια», σημείωσε, υπογραμμίζοντας ότι οι επενδύσεις απαιτούν σαφές και προβλέψιμο περιβάλλον.

Κλείνοντας, ο κ. Μπρατάκος υπογράμμισε ότι, παρά τη σημαντική πρόοδο που έχει σημειωθεί τα τελευταία χρόνια, η χώρα έχει ακόμη σημαντικό δρόμο μπροστά της. Όπως τόνισε, η επιτάχυνση των μεταρρυθμίσεων, η ενίσχυση της παραγωγικής βάσης και η διαμόρφωση ενός σταθερού και αξιόπιστου περιβάλλοντος αποτελούν κρίσιμες προϋποθέσεις για τη βιώσιμη ανάπτυξη της ελληνικής οικονομίας.

Το 2026, το ΙΟΒΕ εκτιμά ανάπτυξη στο +1,8%, αναθεωρημένη προς τα κάτω σύμφωνα με το βασικό σενάριο πρόβλεψης, στην Τριμηνιαία Έκθεση για την Ελληνική Οικονομία (Τεύχος 1ο/2026), που παρουσιάστηκε χθες. Στο εναλλακτικό σενάριο, το ΙΟΒΕ εκτιμά σημαντική επιβράδυνση της μεγέθυνσης της ελληνικής οικονομίας στο +1,4% για το 2026. Η εν λόγω πιθανή εξέλιξη θα προέλθει πρωτίστως από την ηπιότερη επιτάχυνση της συνολικής κατανάλωσης (κάμψη της ιδιωτικής κατανάλωσης στο +1,4%), ωστόσο, χωρίς επίδραση στη δημόσια κατανάλωση (διατήρηση της πρόβλεψης για μεγέθυνση +0,9%), και τις πάγιες επενδύσεις (+10,2%). Μία ενδεχόμενη επιδείνωση του διεθνούς γεωπολιτικού κλίματος θα επιβαρύνει το ήδη αρνητικό εμπορικό ισοζύγιο μίας μικρής ανοικτής οικονομίας όπως η Ελλάδα, υπονομεύοντας τον ρυθμό αύξησης τόσο των εξαγωγών (+1,5%) όσο και των εισαγωγών της (+3,4%) της. Το ποσοστό ανεργίας αναμένεται να διαμορφωθεί το 2026 στην περιοχή του 8,5% (βασικό σενάριο). Σχετικά με την εξέλιξη του πληθωρισμού, το ΙΟΒΕ στο βασικό σενάριο εκτιμά ότι οι τιμές θα κινηθούν σε εντονότερα ανοδική τροχιά, με ρυθμό πληθωρισμού στην περιοχή του 3,5% το 2026.

Ανάπτυξη της ελληνικής οικονομίας με ρυθμό 1,8% το 2026 και 1,7% το 2027 από 2,1% πέρυσι προβλέπει το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο στην Έκθεση για τις προοπτικές της παγκόσμιας οικονομίας, οι οποίες επηρεάζονται έντονα από τον πόλεμο στη Μέση Ανατολή. Η «πρόβλεψη αναφοράς» του ΔΝΤ είναι ότι, υπό το βάρος του πολέμου, η αύξηση του παγκόσμιου ΑΕΠ θα επιβραδυνθεί εφέτος στο 3,1% από 3,4% πέρυσι, για να ανακάμψει οριακά στο 3,2% το 2027. Για την Ευρωζώνη, η ανάπτυξη προβλέπεται να μειωθεί εφέτος στο 1,1% από 1,4% πέρυσι και να αυξηθεί στο 1,2% το 2027. Για τον πληθωρισμό, το ΔΝΤ προβλέπει ότι στην Ελλάδα θα αυξηθεί από 2,9% πέρυσι στο 3,5% εφέτος για να υποχωρήσει στο 2,7% το 2027. Στην Ευρωζώνη, ο πληθωρισμός αναμένεται να αυξηθεί από 2,1% πέρυσι στο 2,6% εφέτος και να μειωθεί στο 2,2% το 2027, ενώ για την παγκόσμια οικονομία αναμένεται να αυξηθεί στο 4,4% εφέτος από 4,1% το 2025. Το Ταμείο προβλέπει μεγάλη μείωση της ανεργίας στην Ελλάδα, από 8,9% το 2025 στο 7,4% εφέτος και στο 7,1% το 2027. Για την Ευρωζώνη, η ανεργία αναμένεται να μειωθεί από 6,3% πέρυσι στο 6,2% εφέτος και στο 6,1% το 2027. Το έλλειμμα στο ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών της Ελλάδας αναμένεται να αυξηθεί από 5,7% του ΑΕΠ το 2025 στο 6,4% το 2026 για να υποχωρήσει ξανά στο 5,7% το 2027.

Ο Οργανισμός Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης (ΟΟΣΑ) ανακοίνωσε χθες ότι αναμένει μικρότερη ανάπτυξη και υψηλότερο πληθωρισμό το 2026 λόγω της εκτίναξης των τιμών της ενέργειας που προκλήθηκε από τον πόλεμο στη Μέση Ανατολή, του οποίου η παρατεταμένη διάρκεια μπορεί να εντείνει τον οικονομικό αντίκτυπο. Ο ΟΟΣΑ αναθεώρησε προς τα κάτω κατά 0,4 της ποσοστιαίας μονάδας στο 0,8% την πρόβλεψή του για την ανάπτυξη, με λιγότερο αισιόδοξες προοπτικές για τις βασικές ευρωπαϊκές οικονομίες, μεταξύ των οποίων η Γερμανία και η Γαλλία (-0,2 της μονάδας στο 0,8% για την καθεμία). Η πρόβλεψη για τον πληθωρισμό στην ευρωζώνη αυξήθηκε κατά 0,7 της μονάδας στο 2,6%, ενώ η πρόβλεψη για την παγκόσμια ανάπτυξη παρέμεινε αμετάβλητη στο 2,9% φέτος.