Αφιέρωμα: Γυναίκες που μας εμπνέουν

Σοφία Κουνενάκη-Εφραίμογλου: Οφείλουμε να αναλάβουμε πρωτοβουλίες για τη στήριξη των γυναικών ώστε να γκρεμιστεί μια για πάντα η γυάλινη οροφή

«Η γυάλινη οροφή υπάρχει. Είναι φτιαγμένη από όλα εκείνα τα τεχνητά ή αόρατα εμπόδια που περιορίζουν και επιβραδύνουν την ανέλιξη των γυναικών σε ανώτερα και ανώτατα κλιμάκια. Είναι φτιαγμένη από στερεότυπα και προκαταλήψεις, όμως αυξάνεται συνεχώς ο αριθμός των γυναικών που την σπάνε και φτάνουν όσο ψηλά αξίζουν.»

Η Πρόεδρος του Εμπορικού και Βιομηχανικού Επιμελητηρίου Αθηνών (EBEA), Πρόεδρος του Εθνικού Επιμελητηριακού Δικτύου Ελληνίδων Γυναικών Επιχειρηματιών (ΕΕΔΕΓΕ) και Εκτελεστική Αντιπρόεδρος Ιδρύματος Μείζονος Ελληνισμού, Σοφία Κουνενάκη-Εφραίμογλου, μιλά στο mononews.gr για τις διακρίσεις, τις προκαταλήψεις, τι προκλήσεις, το μισθολογικό χάσμα, τη συμμετοχή των γυναικών σε ανώτερα και ανώτατα κλιμάκια, το μέτρο της ποσόστωσης.

Όπως λέει, αποτελεί κοινή διαπίστωση ότι οι γυναίκες δεν έχουν τις ίδιες ευκαιρίες με τους άντρες στον επιχειρηματικό στίβο. Το μέτρο της ποσόστωσης, όμως, είναι σημαντικό, γιατί, όπως επισημαίνει, δίνει στις γυναίκες ευκαιρίες που δεν θα τους δίνονταν ακριβώς λόγω των διακρίσεων που αντιμετωπίζουν. «Είναι ένας τρόπος να αλλάξουμε την κυρίαρχη αντίληψη και νοοτροπία και να σπάσουμε ταχύτερα τη γυάλινη οροφή που εμποδίζει την ανέλιξη των γυναικών. Είναι πρωτίστως θέμα ίσων ευκαιριών», σημειώνει.

«Είναι πάρα πολύ σημαντική και η αξία που προσδίδει σε έναν οργανισμό η συμμετοχή γυναικών στα ανώτερα κλιμάκια. Μελέτες σημαντικών οργανισμών, μεταξύ των οποίων της S&P Global Market Intelligence, της McKinsey και του γαλλικού παρατηρητηρίου υπό το Skema Business School, δείχνουν ότι οι επιχειρήσεις που έχουν αναθέσει σε γυναίκες ανώτερες διοικητικές θέσεις εμφανίζουν καλύτερα αποτελέσματα, σε επίπεδο κερδοφορίας και χρηματιστηριακής πορείας», αναφέρει και επισημαίνει πως «οι γυναίκες δεν είναι μόνο ικανές, αλλά από τη φύση τους διαθέτουν όλα τα χαρακτηριστικά που χρειάζονται για να ηγηθούν ενός οργανισμού, μιας επιχείρησης ή ενός πολιτικού κόμματος».

Ο χώρος των επιχειρήσεων δίνει ίδιες ευκαιρίες ανέλιξης σε άντρες και γυναίκες; Παρατηρείτε κάποια αλλαγή στις ευκαιρίες που δίνονται σε γυναίκες σήμερα σε σχέση με πριν 10 ή 15 χρόνια;

Αποτελεί κοινή διαπίστωση ότι οι γυναίκες δεν έχουν τις ίδιες ευκαιρίες με τους άντρες στον επιχειρηματικό στίβο. Συχνά εμποδίζεται η ανέλιξή τους από στερεότυπα και προκαταλήψεις, αντιμετωπίζουν διακρίσεις λόγω φύλου και αμείβονται λιγότερο (έμφυλο μισθολογικό χάσμα). Η αλλαγή νοοτροπίας που απαιτείται πυροδοτείται μέσα από μια σειρά μέτρων όπως η ποσόστωση. Και είναι γεγονός ότι τα σχετικά στοιχεία καταγράφουν σημαντική πρόοδο τα τελευταία δεκαπέντε χρόνια.

Οι διαχρονικές έρευνες της Grant Thornton δείχνουν ότι το ποσοστό των γυναικών σε ανώτερες θέσεις παγκοσμίως διαμορφωνόταν στο 19,4% το 2004, αυξήθηκε στο 24,1% το 2007, υποχώρησε στο 20,2% το 2011 και επανήλθε στο 24,1% το 2018 μετά από αργή ανάκαμψη. Σήμερα, βρίσκεται στο 32,4% που είναι το υψηλότερο επίπεδο που έχει καταγραφεί. Για την Ελλάδα η εικόνα είναι ακόμη καλύτερη, καθώς το ποσοστό των γυναικών σε ανώτερες διοικητικές θέσεις ενισχύθηκε κατά 9 ποσοστιαίες μονάδες το 2023, στο 37%. Η θέση των γυναικών στον εργασιακό στίβο και το επιχειρείν είναι, επομένως, σημαντικά καλύτερη από ό,τι στο παρελθόν. Μένουν όμως να γίνουν ακόμα πολλά.

Υπάρχει διαφορά στον τρόπο που λειτουργούν οι άντρες σε σχέση με τις γυναίκες μάνατζερ; Τι θα συμβουλεύατε μια γυναίκα που θέλει να ηγηθεί σε άντρες υφισταμένους της; Ποια είναι τα μεγαλύτερα εμπόδια που μπορεί να συναντήσει;

Οι γυναίκες δεν είναι μόνο ικανές, αλλά από τη φύση τους διαθέτουν όλα τα χαρακτηριστικά που χρειάζονται για να ηγηθούν ενός οργανισμού, μιας επιχείρησης ή ενός πολιτικού κόμματος. Υπερτερούν ως προς την ενσυναίσθηση, τη συναισθηματική νοημοσύνη, την στοχοπροσήλωση, τη συμπεριληπτική αντίληψη και την ομαδικότητα. Τι θα συμβούλευα μια γυναίκα με ηγετικές φιλοδοξίες; Να υψώσει το ανάστημά της απέναντι στην αμφισβήτηση με την οποία θα έρθει, ενδεχομένως, αντιμέτωπη. Να μην πτοηθεί από τα στερεότυπα, αλλά να προτάξει τις ικανότητές της και τις επιδόσεις της.

Σύμφωνα με έρευνες, οι γυναίκες μάνατζερ τα καταφέρνουν καλύτερα από τους άνδρες, όχι μόνο στη διαχείριση του ανθρώπινου δυναμικού ή τυχόν κρίσεων, αλλά και στα απτά αποτελέσματα, ήτοι στην κερδοφορία μιας επιχείρησης.

Τα τελευταία χρόνια έχουν γίνει σημαντικά βήματα με στόχο την αύξηση της συμμετοχής των γυναικών στα διοικητικά συμβούλια. Θεωρείτε ότι είναι απαραίτητο να υπάρχει ποσόστωση; Έχει σημασία για την αξία μιας εταιρείας η παρουσία γυναικών στα διοικητικά συμβούλια;

Το μέτρο της ποσόστωσης είναι σημαντικό γιατί δίνει στις γυναίκες ευκαιρίες που δεν θα τους δίνονταν ακριβώς λόγω των διακρίσεων που αντιμετωπίζουν. Είναι ένας τρόπος να αλλάξουμε την κυρίαρχη αντίληψη και νοοτροπία και να σπάσουμε ταχύτερα τη γυάλινη οροφή που εμποδίζει την ανέλιξη των γυναικών. Είναι πρωτίστως θέμα ίσων ευκαιριών.

Επιπλέον, όμως, είναι πάρα πολύ σημαντική και η αξία που προσδίδει σε έναν οργανισμό η συμμετοχή γυναικών στα ανώτερα κλιμάκια. Μελέτες σημαντικών οργανισμών, μεταξύ των οποίων της S&P Global Market Intelligence, της McKinsey και του γαλλικού παρατηρητηρίου υπό το Skema Business School, δείχνουν ότι οι επιχειρήσεις που έχουν αναθέσει σε γυναίκες ανώτερες διοικητικές θέσεις εμφανίζουν καλύτερα αποτελέσματα, σε επίπεδο κερδοφορίας και χρηματιστηριακής πορείας.

Είναι σημαντικό όμως να πούμε ότι η προσπάθεια διαμόρφωσης ενός συμπεριληπτικού περιβάλλοντος, χωρίς αποκλεισμούς και διακρίσεις, αφορά όλους μας και είναι ο μοναδικός δρόμος για ένα καλύτερο μέλλον. Οι επιχειρήσεις ως ζωτικά κύτταρα της κοινωνίας οφείλουν να λειτουργούν με σεβασμό στη διαφορετικότητα, να προωθούν την ισότητα των φύλων και να ενστερνίζονται τη μοναδικότητα κάθε ατόμου.

Υπάρχει κατά τη γνώμη σας γυάλινη οροφή; Υπάρχει όριο στο πόσο ψηλά στην ιεραρχία μπορεί αν φτάσει μια γυναίκα; Αμείβονται το ίδιο άνδρες και γυναίκες για την ίδια θέση με την ίδια εμπειρία;

Η γυάλινη οροφή υπάρχει. Είναι φτιαγμένη από όλα εκείνα τα τεχνητά ή αόρατα εμπόδια που περιορίζουν και επιβραδύνουν την ανέλιξη των γυναικών σε ανώτερα και ανώτατα κλιμάκια. Είναι φτιαγμένη από στερεότυπα και προκαταλήψεις, όμως αυξάνεται συνεχώς ο αριθμός των γυναικών που την σπάνε και φτάνουν όσο ψηλά αξίζουν.

Επειδή ο ρόλος της γυναίκας είναι αναμφίβολα πολυδιάστατος, η πολιτεία και όλοι οι εμπλεκόμενοι φορείς οφείλουν να αναλαμβάνουν πρωτοβουλίες για τη στήριξη των γυναικών έτσι ώστε να «γκρεμιστεί» μια για πάντα η γυάλινη οροφή.

Όσο για τις αμοιβές, το έμφυλο μισθολογικό χάσμα είναι ένα από τα μεγαλύτερα προβλήματα που αντιμετωπίζουμε σήμερα. Είναι ενδεικτικό ότι στις ΗΠΑ, στη μεγαλύτερη οικονομία του πλανήτη, η ωριαία αμοιβή των γυναικών διαμορφώθηκε κατά μέσο όρο στο 82% της αμοιβής των ανδρών το 2022, σύμφωνα με νέα έρευνα του Pew Research Center. Είναι άκρως ανησυχητικό ότι με βάση τα στοιχεία του ίδιου ερευνητικού κέντρου, το έμφυλο μισθολογικό χάσμα έχει παραμείνει σχεδόν αμετάβλητο τα τελευταία 20 χρόνια, καθώς το 2002 το αντίστοιχο ποσοστό ήταν στο 80%.

Το ΕΒΕΑ έχει δράσεις με στόχο την αύξηση συμμετοχής των γυναικών στο επιχειρείν;

Το ΕΒΕΑ είναι ένας φορέας που, σε όλη την ιστορία του, αντιλαμβάνεται και εκφράζει τα αιτήματα της αγοράς και της κοινωνίας. Αντιλαμβάνεται ότι η ισότητα των ευκαιριών για άνδρες και γυναίκες στον κόσμο της εργασίας αποτελεί την κρίσιμη προϋπόθεση για ισόρροπη, βιώσιμη και ανθεκτική ανάπτυξη. Στο ΕΒΕΑ και στο Εθνικό Επιμελητηριακό Δίκτυο Ελληνίδων Γυναικών Επιχειρηματιών, συνεχίζουμε να εργαζόμαστε ακούραστα, στηρίζοντας με ποικίλες δράσεις τη γυναικεία επιχειρηματικότητα και ηγεσία. Συμμετέχουμε εποικοδομητικά σε θετικές πρωτοβουλίες της Πολιτείας, όπως είναι η δημιουργία του Κέντρου Καινοτομίας για τις Γυναίκες, εκπαιδεύοντας γυναίκες σε STEM και επιχειρηματικότητα. Υποστηρίζουμε μέτρα και πολιτικές που ενισχύουν το θεσμικό πλαίσιο της χώρας, σε θέματα έμφυλης ισότητας. Υλοποιούμε πανελλαδικά upskilling και reskilling έργα σε δεξιότητες του αύριο με παράλληλη πρακτική σε επιχειρήσεις. Αυτή την περίοδο απευθύνουμε νέα πρόσκληση σε καινοτόμες γυναικείες startups από ολόκληρη την Ελλάδα να ενταχθούν στη Θερμοκοιτίδα Νεοφυών Επιχειρήσεων ΘΕΑ του ΕΒΕΑ. Μέσω της θερμοκοιτίδας, οι γυναικείες επιχειρήσεις έχουν τη δυνατότητα να λάβουν την απαιτούμενη στήριξη ώστε να τις βοηθήσουμε να αναπτυχθούν.

1. Πρώτη γυναίκα Πρόεδρος στην ιστορία του ΕΒΕΑ. Πόσο βαρύς είναι αυτός ο ρόλος και τι σηματοδοτεί για το εγχώριο επιχειρείν; 

 

Είναι αναμφίβολα μεγάλη ευθύνη η ανάληψη της ηγεσίας ενός φορέα, που για πάνω από 100 χρόνια έχει ταυτιστεί με την επιχειρηματικότητα στην Ελλάδα και αποτελεί διαχρονικά αναπόσπαστο κομμάτι της εθνικής προσπάθειας για οικονομική πρόοδο και ευημερία. Σήμερα, το ΕΒΕΑ είναι το Επιμελητήριο που εκπροσωπεί τις επιχειρήσεις με τη μεγαλύτερη συνεισφορά στο ΑΕΠ της χώρας, λειτουργεί ως αξιόπιστος σύμμαχος και αρωγός για τα μέλη του, αλλά και ως συνεπής και υπεύθυνος σύμβουλος της Πολιτείας. Με την εκλογή για πρώτη φορά μιας γυναίκας ως Προέδρου, το ΕΒΕΑ επιβεβαίωσε ότι είναι, παράλληλα, και ένας φορέας που ξέρει να «ακούει» τις διεθνείς τάσεις και να βρίσκεται στην πρωτοπορία των θετικών αλλαγών, για την επιχειρηματικότητα και την οικονομία, αλλά και για την κοινωνία ευρύτερα.

 

 

1. Αναλαμβάνετε έναν απαιτητικό ρόλο σε μια εποχή που το επιχειρείν έχει δοκιμαστεί ποικιλοτρόπως τα τελευταία χρόνια. Ποια πιστεύετε πως είναι σήμερα τα βασικότερα προβλήματα με τα οποία έρχεται αντιμέτωπη μια επιχείρηση στην Ελλάδα;

 

Τα τελευταία χρόνια, πράγματι, οι ελληνικές επιχειρήσεις καλούνται να διαχειριστούν διαδοχικές κρίσεις. Παρά τις δυσκολίες, όμως, συνεχίζουν να προσπαθούν, να προσαρμόζονται και να στηρίζουν, παράλληλα, τις αντοχές της ελληνικής οικονομίας. Όλο αυτό το διάστημα, έχουμε δει τις εξαγωγές να αυξάνονται σταθερά, τις επενδύσεις να συνεισφέρουν όλο και μεγαλύτερο μέρος του ΑΕΠ και την ανεργία να μειώνεται. Αυτές οι επιδόσεις οφείλονται σε μεγάλο βαθμό στην επιμονή, στις ικανότητες και στους κόπους των επιχειρήσεων και των ανθρώπων τους.

 

Σήμερα, οι ελληνικές επιχειρήσεις σαφώς επηρεάζονται από το αρνητικό διεθνές περιβάλλον και τις πιέσεις που προκαλεί η ενεργειακή κρίση, ο πληθωρισμός και η άνοδος των επιτοκίων. Ανάχωμα σε αυτές τις πιέσεις παρέχουν μέχρι τώρα τα μέτρα στήριξης που έχει λάβει η Πολιτεία, με τις ενεργειακές επιδοτήσεις, αλλά και πρόσθετες παρεμβάσεις που περιλαμβάνονται στο προσχέδιο του προϋπολογισμού, όπως η κατάργηση της ειδικής εισφοράς αλληλεγγύης, ένα μέτρο το οποίο είχε πρώτο εισηγηθεί το ΕΒΕΑ, και η μονιμοποίηση της μείωσης των ασφαλιστικών εισφορών. Επίσης, θετικό κλίμα δημιουργούν και οι νέες χρηματοδοτικές ευκαιρίες, που παρέχονται μέσω του Ταμείου Ανάκαμψης και του νέου ΕΣΠΑ.

 

Σε μια δύσκολη διεθνή συγκυρία δεν υπάρχουν περιθώρια εφησυχασμού. Χρειάζεται κατ’ αρχάς, επιμονή στον εθνικό στόχο για απόκτηση επενδυτικής βαθμίδα, προκειμένου να διασφαλιστούν συνθήκες οικονομικής σταθερότητας και καλύτεροι όροι χρηματοδότησης για τον ιδιωτικό και το δημόσιο τομέα. Χρειάζεται αποτελεσματική αξιοποίηση των διαθέσιμων κοινοτικών πόρων, αλλά και συνέχιση των διαρθρωτικών αλλαγών. Γιατί το μέλλον της εθνικής οικονομίας δεν μπορεί να στηριχθεί μόνο στις επιδοτήσεις, αλλά σε μεταρρυθμίσεις που βελτιώνουν το επιχειρηματικό περιβάλλον, προσελκύουν περισσότερες επενδύσεις και διευρύνουν την παραγωγική και εξαγωγική βάση της χώρας.

 

 

1. Τεχνολογία και νέες τάσεις στην αγορά εργασίας, όπως τηλεργασία, συμπερίληψη και ελεύθερος προσωπικός χρόνος, έχουν αλλάξει αισθητά το επιχειρηματικό τοπίο. Πιστεύετε πως πρόκειται για συνέπειες της πανδημίας ή για βαθύτερες αλλαγές που ήρθαν για να μείνουν; 

 

Η ψηφιακή μετάβαση, οι ευέλικτες μορφές εργασίας και το φαινόμενο των «ψηφιακών νομάδων», η ενσωμάτωση της διαφορετικότητας και η εναρμόνιση  επαγγελματικής και προσωπικής ζωής, είναι τάσεις που συνδέονται με βαθύτερες τεχνολογικές, κοινωνικές και δημογραφικές αλλαγές, όπως π.χ. η είσοδος της γενιάς των millenials στην αγορά εργασίας.

 

Πολλές από αυτές τις τάσεις είχαν εμφανιστεί νωρίτερα, κινητοποιώντας σχετικές αλλαγές. Για παράδειγμα, κάποιες μεγάλες επιχειρήσεις παρείχαν πριν από το 2020 την επιλογή για εξ αποστάσεως εργασία ορισμένες μέρες την εβδομάδα, στο πλαίσιο πολιτικών εναρμόνισης επαγγελματικής και προσωπικής ζωής των εργαζομένων τους. Ωστόσο, η πανδημία επιτάχυνε τις εξελίξεις και επέβαλε την ταχεία προσαρμογή σε ένα νέο περιβάλλον.

 

Αυτό που παρατηρούμε μετά την πανδημία, είναι ότι πλέον έχουν επιταχυνθεί σημαντικά οι ρυθμοί των αλλαγών στην οικονομία και στην κοινωνία. Κι αυτό που χρειάζεται από τις επιχειρήσεις είναι να βελτιώσουν την ανθεκτικότητα και την ετοιμότητά τους, απέναντι σε νέες καταστάσεις. Είναι σημαντικό να ενισχύσουν την ικανότητα τους να διαχειρίζονται σύνθετες προκλήσεις και να σκέφτονται με μακρόπνοο ορίζοντα, ώστε να βρίσκονται ένα βήμα μπροστά από τις εξελίξεις. Ως ΕΒΕΑ, αναλαμβάνουμε ήδη πρωτοβουλίες – όπως η πρόσφατη υπογραφή μνημονίου συνεργασίας με την Ειδική Γραμματεία Μακροπρόθεσμου Σχεδιασμού – με στόχο των εντοπισμό ενδεχόμενων μελλοντικών προκλήσεων για την επιχειρηματικότητα και την υποστήριξη του μακροπρόθεσμου σχεδιασμού των μελών μας.

 

 

1. Πώς πιστεύετε πως πρέπει να ενισχυθεί η γυναικεία επιχειρηματικότητα; Γιατί ακόμη και σήμερα, εν έτει 2022, οι γυναίκες διστάζουν να ασχοληθούν με το επιχειρείν; 

 

Η ενίσχυση της αύξησης συμμετοχής στη γυναικεία επιχειρηματικότητα αποτελεί στόχο προτεραιότητας για το ΕΒΕΑ, αλλά και βασική αναγκαιότητα για την ανάπτυξη της ελληνικής οικονομίας. Παρά την πρόοδο που σημειώνεται τα τελευταία χρόνια, οι γυναίκες εξακολουθούν να μην έχουν ίδιες ευκαιρίες με τους άνδρες. Κι αυτό γιατί – πέρα από τις ανησυχίες που σχετίζονται με το ευρύτερο επιχειρηματικό περιβάλλον – οι γυναίκες αντιμετωπίζουν πρόσθετα εμπόδια που σχετίζονται με τις οικογενειακές υποχρεώσεις, με την έλλειψη υποστήριξης και ανισότητες εντός των χώρων εργασίας, αλλά και με αρνητικές προκαταλήψεις σύμφωνα με τις οποίες οι γυναίκες θεωρούνται κατάλληλες για συγκεκριμένους τομείς εργασίας και συγκεκριμένους ρόλους μέσα στις επιχειρήσεις. Όλα αυτά συχνά οδηγούν σε μειωμένη αυτοπεποίθηση και διστακτικότητα στην ανάληψη πρωτοβουλιών.

 

Για να αυξηθεί το ποσοστό του γυναικείου πληθυσμού που δραστηριοποιείται επιχειρηματικά, χρειάζεται να δοθούν κίνητρα, μέσα από κατάλληλες παρεμβάσεις σε θέματα εκπαίδευσης, αγοράς εργασίας και κοινωνικής πολιτικής. Η επιχειρηματικότητα δεν έχει και δεν πρέπει να έχει φυλετικά χαρακτηριστικά. Για να γίνει, όμως, αυτό πράξη θα πρέπει προηγουμένως να διαμορφώσουμε συνθήκες ισότητας, όσον αφορά την πρόσβαση και την παραμονή των γυναικών στην αγορά εργασίας, στην απόκτηση δεξιοτήτων και στη διαχείριση επαγγελματικής και οικογενειακής ζωής. Κι αυτή είναι μια προσπάθεια στην οποία το ΕΒΕΑ σκοπεύει να πρωτοστατήσει.

 

 

1. Με ποιους τρόπους μπορεί να μειωθεί η γραφειοκρατία και να απλοποιηθεί το αδειοδοτικό περιβάλλον των επιχειρήσεων ώστε να ανθίσει η επιχειρηματικότητα στη χώρα; 

 

Η γραφειοκρατία, σε συνδυασμό με το πολύπλοκο αδειοδοτικό περιβάλλον και το δύσβατο σύστημα απονομής δικαιοσύνης, είναι από τα σημαντικότερα εμπόδια στην ανάπτυξη της επιχειρηματικότητας και των επενδύσεων στη χώρα. Τα τελευταία χρόνια έχουν γίνει σημαντικά βήματα για την αντιμετώπιση αυτών των προβλημάτων, με την επιτάχυνση του ψηφιακού μετασχηματισμού του κράτους και την απλοποίηση διαδικασιών.

 

Μένουν, όμως, ακόμη αρκετά βήματα να γίνουν. Χρειάζεται επιτάχυνση και εμβάθυνση της διαδικασίας ψηφιοποίησης της δημόσιας διοίκησης, με έμφαση στη διαλειτουργικότητα των εφαρμογών και στη βελτίωση της εξυπηρέτησης πολιτών και επιχειρήσεων. Χρειάζεται ολοκλήρωση του χωροταξικού και πολεοδομικού σχεδιασμού της χώρας, ώστε να αναβαθμιστεί και να απλοποιηθεί αντίστοιχα το πλαίσιο αδειοδότησης. Χρειάζεται να επιταχυνθεί η διαδικασία απονομής δικαιοσύνης, με λειτουργία εξειδικευμένων τμημάτων και θέσπιση προθεσμιών για υποθέσεις οικονομικού ενδιαφέροντος, καθώς και διεύρυνση της χρήσης των εναλλακτικών μεθόδων επίλυσης διαφορών. Χρειάζεται, τέλος, συνέχιση των προσπαθειών για την αναβάθμιση της νομοθετικής διαδικασίας και την αντιμετώπιση της πολυνομίας και της κακονομίας, που εκτρέφουν τη γραφειοκρατία και δημιουργούν τεράστια εμπόδια στην επιχειρηματικότητα.

 

1. Ποιοι είναι οι στόχοι σας για την επόμενη ημέρα του ΕΒΕΑ;  

 

Στόχος μας είναι η σταθερή αύξηση της αξίας που προσφέρει το ΕΒΕΑ στα μέλη του. Κι αυτό θα το επιδιώξουμε με την ανάπτυξη χρήσιμων υπηρεσιών στήριξης των επιχειρήσεων σε όλα τα στάδια λειτουργίας τους, δίνοντας ιδιαίτερη έμφαση στις μικρομεσαίες, οι οποίες έχουν μεγαλύτερη ανάγκη καθοδήγησης και ενημέρωσης. Συνεχίζουμε την ψηφιοποίηση της λειτουργίας του Επιμελητηρίου και την διεύρυνση του φάσματος των ψηφιακών υπηρεσιών που παρέχουμε. Δημιουργούμε ένα ολοκληρωμένο πλέγμα υπηρεσιών προς τις εξαγωγικές επιχειρήσεις, εστιάζοντας μεταξύ άλλων σε θέματα πληροφόρησης για ξένες αγορές, συμβουλευτική υποστήριξη κ.ά. Αναλαμβάνουμε πρωτοβουλίες με στόχο να συμβάλουμε στον πράσινο και ψηφιακό μετασχηματισμό της οικονομίας, στην αναβάθμιση των δεξιοτήτων του ανθρώπινου δυναμικού, στην προώθηση της καινοτομίας, στην ενίσχυση της γυναικείας επιχειρηματικότητας και στην υιοθέτηση των αρχών της βιώσιμης ανάπτυξης. Συνεχίζουμε, παράλληλα, να συμμετέχουμε στο δημόσιο διάλογο και να ασκούμε αποτελεσματική πίεση στην Πολιτεία για ζητήματα όπως η γραφειοκρατία, το αδειοδοτικό περιβάλλον, η φορολογία, τα χρηματοδοτικά εργαλεία.

1. Κυρία Εφραίμογλου, είναι η πρώτη φορά που στην ιστορία του Εμπορικού και Βιομηχανικού Επιμελητηρίου της Αθήνας, τη ναυαρχίδα των Επιμελητηρίων, μια γυναίκα αναλαμβάνει το «τιμόνι». Πριν λίγους μήνες, έμποροι και Βιομήχανοι σας έδωσαν ψήφο εμπιστοσύνης και σας έθεσαν επικεφαλής τους. Νιώθετε πρότυπο γυναικείας δυναμικότητας που κατάφερε να αλλάξει το κατεστημένο;

Θεωρώ ότι το κατεστημένο θα έχει αλλάξει, όταν η ανάδειξη μιας γυναίκας σε θέση ευθύνης δεν θα είναι εξαίρεση, αλλά μέρος της κανονικότητας. Το ΕΒΕΑ είναι ένας φορέας που διαχρονικά «συνομιλεί» με την εποχή του, αντιλαμβάνεται και εκφράζει τα αιτήματα της αγοράς και της κοινωνίας. Αντιλαμβάνεται, στην προκειμένη περίπτωση, ότι η έμφυλη ισότητα δεν είναι μόνο θέμα δικαιωμάτων, αλλά προϋπόθεση για μια ανταγωνιστική και ανθεκτική οικονομία, η οποία αξιοποιεί με το βέλτιστο τρόπο τους ανθρώπινους πόρους της.  Γι’ αυτό και υποστηρίζει εδώ και χρόνια την ενδυνάμωση της γυναικείας επιχειρηματικότητας και ηγεσίας, με ενεργό ρόλο στη δημιουργία και στη δράση του Εθνικού Επιμελητηριακού Δικτύου Γυναικείας Επιχειρηματικότητας. Η εκλογή γυναίκας Προέδρου είναι ένα σημαντικό ορόσημο σε αυτή την προσπάθεια, όχι μόνο σε συμβολικό, αλλά και σε ουσιαστικό επίπεδο, καθώς σηματοδοτεί την περαιτέρω ενίσχυση και διεύρυνση των δράσεων μας, για μια κοινωνία ίσων ευκαιριών.

2. Αναλάβατε Πρόεδρος ενός φορέα που, στη μακρόχρονη ιστορία του, υπηρετεί τον στόχο της ανάπτυξης της ελληνικής οικονομίας, αφού χωρίς επιχειρήσεις, δεν μπορούμε να έχουμε ούτε ανάπτυξη, ούτε κοινωνική συνοχή, ούτε μέλλον ως χώρα. Ποιο είναι το προσωπικό σας όραμα;

Το ΕΒΕΑ εκφράζει διαχρονικά το όραμα μιας Ελλάδας, που αντλεί δύναμη από τη δημιουργικότητα και τις ικανότητες των ανθρώπων της. Εκφράζει το όραμα μιας οικονομίας που αξιοποιεί την ιδιωτική πρωτοβουλία, για να παράγει εθνικό πλούτο προς όφελος της κοινωνίας. Εκφράζει την επιχειρηματικότητα που λειτουργεί ως δύναμη για το κοινό καλό. Αυτό το όραμα συνεχίζουμε να υπηρετούμε σήμερα. Θέλουμε να είμαστε ένα Επιμελητήριο δραστήριο, καινοτόμο και χρήσιμο, τόσο για τα μέλη μας, όσο και για τον τόπο: υποστηρίζοντας τις επιχειρήσεις που καινοτομούν, επενδύουν, σχεδιάζουν στρατηγικές εξωστρέφειας – αλλά και προωθώντας μια σύγχρονη επιχειρηματική κουλτούρα, στηριγμένη στις αρχές της βιωσιμότητας, της υπευθυνότητας, της διαφάνειας. Μια κουλτούρα που ταυτίζει την επιχειρηματική επιτυχία με τη συμβολή στη συλλογική ευημερία.

3. Σε μια περίοδο γεωπολιτικής, ενεργειακής, αλλά και πανδημικής κρίσης με τι γνώμονα θα δράσει το ΕΒΕΑ και σε ποιους τομείς θα ρίξει βαρύτητα;

Οι εξελίξεις στο διεθνές περιβάλλον καθιστούν ακόμη πιο επιτακτική την ανάγκη για παραγωγικό και εξωστρεφή μετασχηματισμό της οικονομίας και των επιχειρήσεων. Για το ΕΒΕΑ, προτεραιότητα είναι η υποστήριξη των μικρομεσαίων επιχειρήσεων, ώστε να ενισχύσουν την ανταγωνιστικότητά τους, να γίνουν περισσότερο ανθεκτικές και να αξιοποιήσουν νέες ευκαιρίες, στο περιβάλλον της σύγχρονης οικονομίας. Σε αυτό το πλαίσιο, σχεδιάζουμε νέες δράσεις και συνεργασίες, με στόχο τη διευκόλυνση της πρόσβασης σε χρηματοδότηση, την καλλιέργεια δεξιοτήτων και βεβαίως την ενίσχυση της εξωστρέφειας, μέσα από ποιοτικές ευκαιρίες δικτύωσης και υπηρεσίες συμβουλευτικής υποστήριξης.

4. Η ιστορία έχει δείξει ότι κάθε περίοδος, ακόμη και των μεγαλύτερων κρίσεων, «γεννά» ευκαιρίες. Σήμερα «γεννιούνται» ευκαιρίες για τις ελληνικές επιχειρήσεις και ποιες είναι αυτές;

Κάθε κρίση μπορεί να λειτουργήσει ως καταλύτης αλλαγών με θετικό πρόσημο. Στην Ελλάδα, πολλές επιχειρήσεις ανέπτυξαν εξωστρεφή δραστηριότητα στη διάρκεια της οικονομικής κρίσης, ως απάντηση στη μείωση της εσωτερικής ζήτησης. Η πανδημία έγινε αφορμή για να επιταχυνθεί η ψηφιοποίηση του κράτους και των επιχειρήσεων και σήμερα η ενεργειακή κρίση επισπεύδει την υιοθέτηση πράσινων τεχνολογιών, με οφέλη για την ανταγωνιστικότητα των επιχειρήσεων, αλλά και για το περιβάλλον. Οι ευκαιρίες υπάρχουν και είναι ορατές σε όσους είναι ανοιχτοί στην αλλαγή, σε όσους προσπαθούν – πέρα από τη διαχείριση των άμεσων προκλήσεων – να κατανοήσουν και να προετοιμαστούν για το περιβάλλον του αύριο. Υπάρχουν για τις επιχειρήσεις που τολμούν να αναθεωρήσουν τη στρατηγική, τις πρακτικές, ακόμα και το μοντέλο λειτουργίας τους, με το βλέμμα στραμμένο στην επόμενη μέρα. Η Ελλάδα σήμερα διαθέτει πολλές τέτοιες επιχειρήσεις κι αυτό με κάνει να αισιοδοξώ για το μέλλον.

5. Την εποχή που η Ελλάδα άρχισε να βάζει τις τηλεπικοινωνίες στην καθημερινότητα των πολιτών, εσείς κάνατε ένα σημαντικό επιχειρηματικό βήμα λανσάροντας στην ελληνική αγορά τον εναλλακτικό πάροχο, Vivodi. Έχοντας γνώση λοιπόν της τηλεπικοινωνιακής αγοράς πιστεύετε πως σήμερα οι ΤΠΕ έχουν αξιοποιηθεί κατάλληλα από επιχειρήσεις και δημόσιο τομέα προκειμένου να επιτευχθεί ο ψηφιακός μετασχηματισμός τους;

Μέχρι πριν από λίγα χρόνια, η Ελλάδα ήταν ουραγός στην υιοθέτηση της ψηφιακής τεχνολογίας, τόσο από το κράτος όσο και από τον ιδιωτικό τομέα. Σήμερα, όπως αποτυπώνεται και στο σχετικό δείκτη της Ευρωπαϊκής Επιτροπής (DESI 2022) έχει σημειωθεί σημαντική πρόοδος σε θέματα ψηφιακής διακυβέρνησης, αλλά και στο δείκτη των τηλεπικοινωνιών συνδεσιμότητας. Αντίστοιχα, όλο και περισσότερες επιχειρήσεις προχωρούν σε κινήσεις ψηφιοποίησης. Τα πράγματα, λοιπόν, κινούνται πλέον ταχύτερα προς τη σωστή κατεύθυνση. Πρέπει, όμως, να πάμε ακόμη πιο γρήγορα.

Ιδιαίτερα όσον αφορά τον ιδιωτικό τομέα, είναι απαραίτητη η υποστήριξη της ψηφιακής μετάβασης των μικρομεσαίων επιχειρήσεων, οι οποίες αντιμετωπίζουν εμπόδια όπως είναι η πρόσβαση σε εξειδικευμένο ανθρώπινο δυναμικό και τεχνογνωσία, η δυσκολία χρηματοδότησης σχετικών επενδύσεων κ.ά. Χρειάζεται, επομένως, να δοθεί έμφαση στη διαμόρφωση περισσότερων χρηματοδοτικών εργαλείων, αλλά και σε θέματα κατάρτισης, εξειδίκευσης και επανειδίκευσης των εργαζομένων, καθώς και στη δημιουργία αποτελεσματικών δικτύων ενημέρωσης, καθοδήγησης και μεταφοράς τεχνογνωσίας.

6. Το ΕΒΕΑ είναι το πρώτο Επιμελητήριο στην Ελλάδα και την Ευρώπη που δημιούργησε Θερμοκοιτίδα Νεοφυών Επιχειρήσεων. Ποιες πρωτοβουλίες και δράσεις του Επιμελητηρίου ενισχύουν τη νεοφυή επιχειρηματικότητα;

Η θερμοκοιτίδα του ΕΒΕΑ δημιουργήθηκε με σκοπό να στηρίξει την ανάπτυξη της νεοφυούς επιχειρηματικότητας, σε τομείς που σχετίζονται με νέες τεχνολογίες και τεχνολογικές καινοτομίες, αλλά και σε παραδοσιακούς κλάδους που χαρακτηρίζονται από δυναμισμό, εξωστρέφεια δυνατότητες καινοτομίας. Μέχρι σήμερα, παρέχει φιλοξενία και στέγαση, εξειδικευμένες συμβουλευτικές υπηρεσίες για ένα ευρύ φάσμα πεδίων, καθώς και ευκαιρίες δικτύωσης και διασύνδεσης με πηγές χρηματοδότησης. Το ΕΒΕΑ, επίσης, έχει δημιουργήσει το πρώτο στην Ελλάδα Δίκτυο Επιχειρηματικών Αγγέλων, προκειμένου να φέρει σε επαφή καινοτόμες επιχειρήσεις, με επιτυχημένους επιχειρηματίες οι οποίοι θα ήθελαν να επενδύσουν στην ανάπτυξη καινοτόμων ιδεών.

Στόχος μας σήμερα είναι η εξέλιξη της Θερμοκοιτίδας σε ένα ολοκληρωμένο hub, το οποίο θα λειτουργεί ως σημείο συνάντησης για όλα τα μέλη του οικοσυστήματος. Παράλληλα, συνεχίζουμε να διευρύνουμε το δίκτυο συνεργασιών μας με φορείς καινοτομίας στην Ελλάδα και στο εξωτερικό, αλλά και με τοπικά επιμελητήρια και Δήμους σε όλη τη χώρα, για τη μεταφορά τεχνογνωσίας και την υποστήριξη της δημιουργίας αντίστοιχων δομών.

7. Πρόσφατα στη διεθνή έκθεση καινοτομίας, Web Summit 2022, στη Λισαβόνα, το ΕΒΕΑ έδωσε δυναμικό «παρών» με τη συμμετοχή 10 ελληνικών νεοφυών επιχειρήσεων, ενταγμένων στη Θερμοκοιτίδα. Πείτε μας για την εμπειρία σας αυτή;

Η συμμετοχή στο Web Summit ισοδυναμεί με μια ματιά στο αύριο. Είναι σίγουρα ξεχωριστή εμπειρία να βρίσκεσαι σε  ένα χώρο που συναντιούνται ιδέες και τεχνολογικά επιτεύγματα, με τη δύναμη να αλλάξουν τον κόσμο. Και γίνεται ακόμη πιο σπουδαία, όταν στη συνάντηση αυτή η Ελλάδα εκπροσωπείται επάξια, από τις πιο δυναμικές και ελπιδοφόρες νεοφυείς επιχειρήσεις της.

Το ΕΒΕΑ συμμετέχει στο Web Summit ανελλιπώς από το 2015, με σκοπό την ανταλλαγή τεχνογνωσίας και καλών πρακτικών σε θέματα υποστήριξης της νεοφυούς επιχειρηματικότητας, αλλά και την προβολή και τη δικτύωση ελληνικών επιχειρηματικών ομάδων. Φέτος είχαμε τη χαρά να βρεθούμε στο Web Summit μαζί με 10 νεοφυείς επιχειρήσεις που έχουν ενταχθεί στη Θ.Ε.Α. και στον επιχειρηματικό επιταχυντή του Ευρωπαϊκού Έργου «GAZELLE», συντονιστής-εταίρος του οποίου είναι το Επιμελητήριο. Οι επιχειρήσεις αυτές είχαν την ευκαιρία να συμμετέχουν σε workshops δικτύωσης και σε B2B συναντήσεις, αλλά και να προβάλλουν ευρύτερα τη δυναμική του ελληνικού οικοσυστήματος σε ένα διεθνές κοινό 70.000 και πλέον συμμετεχόντων.

1. Κυρία Κουνενάκη-Εφραίμογλου, είστε μια γυναίκα, η οποία έχει καταφέρει να θητεύει σε πολύ σημαντικές θέσεις, διαγράφοντας το δικό της success story. Μέσα από την εμπειρία σας, ποιες θεωρείτε πως είναι οι κύριες δυσκολίες που αντιμετωπίζουν οι γυναίκες στην επαγγελματική και κοινωνική τους πορεία;

Οι γυναίκες καλούνται να ξεπεράσουν πολλά εμπόδια στην επαγγελματική και προσωπική τους εξέλιξη. Εμπόδια που σχετίζονται κυρίως με έμφυλα στερεότυπα και προκαταλήψεις, με την έλλειψη κουλτούρας υποστήριξης στο εργασιακό περιβάλλον, αλλά και με το έμφυλο χάσμα στη χρηματοδότηση της επιχειρηματικής δραστηριότητας. Η σημαντικότερη πρόκληση, ωστόσο, είναι η εξισορρόπηση της εργασιακής και προσωπικής ζωής, σε μια απαιτητική καθημερινότητα.

 

2. Μέχρι σήμερα, τι έχει αποδειχθεί πως οι γυναίκες μπορούν να καταφέρουν με μεγαλύτερη επιτυχία, όντας leaders και αποκτώντας ενεργό ρόλο στα πράγματα; Εφαρμόζουν ένα διαφορετικό στιλ διοίκησης;

Έχουν υπάρξει ως τώρα αρκετές έρευνες που συσχετίζουν την παρουσία γυναικών σε ηγετικές θέσεις με καλύτερα αποτελέσματα σε επίπεδο οργανισμού, μέσα από την αξιοποίηση χαρακτηριστικών όπως το ομαδικό πνεύμα, η συναισθηματική νοημοσύνη, οι ικανότητες επικοινωνίας και το λελογισμένο ρίσκο. Σύμφωνα με πρόσφατη έρευνα της Διεθνούς Οργάνωσης Εργασίας (ILO) του ΟΗΕ, σε 13.000 επιχειρήσεις από 70 χώρες, τα εταιρικά κέρδη αυξάνονται έως και 20% όταν στις κορυφαίες διοικητικές θέσεις βρίσκονται γυναίκες.

 

3. Μιλήστε μας για τους στόχους που θέτετε από τη θέση της πρώτης γυναίκας Προέδρου του Εμπορικού και Βιομηχανικού Επιμελητηρίου Αθηνών. Αυτοί περιλαμβάνουν προγράμματα, δράσεις ή πρωτοβουλίες που βασίζονται αποκλειστικά σε γυναίκες;

Πρωτίστως θα ήθελα να πω ότι η εκλογή γυναίκας προέδρου για πρώτη φορά στο μεγαλύτερο επιμελητήριο της χώρας επιβεβαιώνει ότι το ΕΒΕΑ είναι ένα ζωντανό, ιδιαίτερα ενεργό και πολύτιμο κύτταρο της ελληνικής οικονομίας και κοινωνίας, που συμπορεύεται με τις σύγχρονες τάσεις και κοιτάζει στο μέλλον. Όσο για τους στόχους που θα προσπαθήσω να πετύχω από τη θέση αυτή, όλοι ανεξαιρέτως σχετίζονται με την ενίσχυση της επιχειρηματικότητας συνολικά, τη βελτίωση των συνθηκών και την επίλυση προβλημάτων που ταλανίζουν το εγχώριο επιχειρείν. Σε αυτό το πλαίσιο είναι και η ενίσχυση της γυναικείας επιχειρηματικότητας. Διότι δεν θα βαρεθώ να τονίζω πως όσο περισσότερο στηρίζουμε τις γυναίκες και τις βοηθάμε να ξεπερνούν τα εμπόδια που αντιμετωπίζουν, τόσο ενισχύουμε τις αναπτυξιακές προοπτικές ολόκληρης της ελληνικής οικονομίας. Δεν θα βαρεθώ, επίσης, να υποστηρίζω ότι η ενδυνάμωση των γυναικών και η αντιμετώπιση των ανισοτήτων στον εργασιακό στίβο δεν είναι μόνο θέμα ίσων δικαιωμάτων και ευκαιριών, αλλά αξιοποίησης μιας ανεξάντλητης πηγής ταλέντου που μπορεί να προσφέρει σημαντικά στο ελληνικό ΑΕΠ. Για να ενισχύσουμε, λοιπόν, τη γυναικεία επιχειρηματικότητα θα συνεχίσουμε να αναλαμβάνουμε πρωτοβουλίες, όπως η πρόσκληση γυναικείων startups να ενταχθούν στη Θερμοκοιτίδα Νεοφυών Επιχειρήσεων, που φέρνει ήδη αποτελέσματα, τα προγράμματα ανάπτυξης ψηφιακών δεξιοτήτων κ.ά.

 

4. Ποια βήματα θεωρείτε πως πρέπει να γίνουν ώστε να μπορέσει ν’ αναδειχθεί η γυναικεία επιχειρηματικότητα; Πώς πρέπει να ενδυναμωθούν οι πολιτικές μας;

Θα είμαι ξεκάθαρη. Τα τελευταία χρόνια έχει σημειωθεί σημαντική πρόοδος ως προς την ανάδειξη της γυναικείας επιχειρηματικότητας. Και ακριβώς γι’ αυτό το λόγο, επειδή έχουμε μία κυβέρνηση που έχει δείξει έμπρακτο ενδιαφέρον για το συγκεκριμένο ζήτημα, αλλά και πολύ αξιόλογες γυναίκες σε θέσεις ευθύνης, είναι μία πολύ μεγάλη ευκαιρία να κάνουμε ακόμη περισσότερα. Ένα από τα βασικά προβλήματα είναι η αντιμετώπιση των ανισορροπιών μεταξύ επαγγελματικής και οικογενειακής ζωής. Χρειάζεται, παράλληλα, προσπάθεια για την άρση των εμποδίων στην εξεύρεση χρηματοδοτικών κεφαλαίων για τις γυναίκες επιχειρηματίες και περισσότερες στοχευμένες δράσεις εκπαίδευσης και κατάρτισης γυναικών στις νέες τεχνολογίες. Στα πάγια αιτήματά μας προς την Πολιτεία, περιλαμβάνεται επίσης η παροχή καθολικού επιδόματος μητρότητας, ώστε να καλύπτονται και οι γυναίκες επαγγελματίες και αυτοαπασχολούμενες.

 

5. Οι γυναίκες καλούνται να ισορροπήσουν μεταξύ πολλών και διαφορετικών ρόλων στη ζωή τους. Υπάρχει τρόπος να εξασφαλιστεί πως καριέρα και οικογένεια θα λειτουργούν αρμονικά;

Η εξασφάλιση μεγαλύτερης ισορροπίας περνά σαφώς και μέσα από τη διαμόρφωση ξεκάθαρου και ευέλικτου πλαισίου γονικών αδειών, το οποίο επιτρέπει και ενθαρρύνει και τον πατέρα να συμμετέχει στην ανατροφή των παιδιών του, προς όφελος τόσο του ίδιου όσο και της μητέρας και του παιδιού. H πρόσφατη θέσπιση της 14ήμερης άδειας πατρότητας κινείται προς αυτή τη κατεύθυνση και είναι ένα βήμα της Πολιτείας προς τη σωστή κατεύθυνση. Μία θετική εξέλιξη είναι και η επέκταση της άδειας και του επιδόματος μητρότητας από τους έξι στους εννέα μήνες, για μητέρες που εργάζονται στον ιδιωτικό τομέα ως μισθωτές, μέτρο που συμπεριλαμβάνεται στο νομοσχέδιο για τον εξορθολογισμό της ασφαλιστικής νομοθεσίας που έχει δοθεί σε δημόσια διαβούλευση από το υπουργείο Εργασίας και Κοινωνικών Υποθέσεων. Πρέπει να βοηθήσουμε τις γυναίκες που κάνουν ένα διάλειμμα για να φροντίσουν τις οικογένειές τους να επιστρέψουν στην αγορά εργασίας, ενώ παράλληλα πρέπει να διαμορφώσουμε ένα πλαίσιο πιο ευέλικτων συνθηκών και ρυθμιζόμενων μορφών εργασίας, όπως η τηλεργασία ή να δίνεται σε μητέρες η δυνατότητα να ρυθμίζουν το ωράριό τους έτσι ώστε να τις διευκολύνει. Με αυτόν τον τρόπο διευκολύνεται και ενθαρρύνεται η δημιουργία οικογένειας που σήμερα αποτελεί το βασικότερο εμπόδιο στη καριέρα των γυναικών, όπως οι ίδιες δηλώνουν σε σχετικές έρευνες.

 

6. Κλείνοντας, δώστε μας ένα σχόλιο για το πόσο αντιλαμβάνεστε πως έχουν προχωρήσει μπροστά οι σύγχρονες γυναίκες, διεκδικώντας ό,τι τους αξίζει.

Οι γυναίκες έχουν κατακτήσει πολλά και η πρόοδος που έχει σημειωθεί τα τελευταία χρόνια είναι σημαντική. Είναι ιδιαίτερα ενθαρρυντικό ότι και στην Ελλάδα αρχίζουμε πλέον να συνειδητοποιούμε ότι οι γυναίκες μπορούν να αναλάβουν πρωταγωνιστικό ρόλο στην ανάκαμψη. Ωστόσο, τόσο παγκόσμια όσο και στη χώρα μας, απέχουμε ακόμη αρκετά από ένα ικανοποιητικό επίπεδο. Η πανδημία επιδείνωσε το έμφυλο χάσμα στην αγορά εργασίας, ενώ ανησυχητική είναι και η μικρότερη σχετικά συμμετοχή των γυναικών σε τομείς που σχετίζονται με νέες τεχνολογίες και απαιτούν ψηφιακές δεξιότητες. Και βέβαια, το εμπόδιο που παραμένει και είναι ίσως το πιο δύσκολο να αρθεί, είναι οι βαθιά ριζωμένες προκαταλήψεις. Συνεχίζεται, λοιπόν, η διεκδίκηση για ένα περιβάλλον ίσων ευκαιριών και για την άρση των εμποδίων που εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν οι γυναίκες, μόνο εξαιτίας του φύλου τους.  Σε αυτή την προσπάθεια έχουμε κάθε λόγο να ενώσουμε τις δυνάμεις μας όλοι: Πολιτεία, επιχειρήσεις, κοινωνία, άνδρες και γυναίκες.

1. Ούσα η νέα πρόεδρος του Εμπορικού και Βιομηχανικού Επιμελητηρίου Αθηνών και, μάλιστα, η πρώτη γυναίκα πρόεδρος στην ιστορία του ΕΒΕΑ, πώς αξιολογείτε την πρόοδο της χώρα μας στην επίτευξη του gender equality;

 

Τα τελευταία χρόνια έχουν γίνει αρκετά θετικά βήματα για την προώθηση της ισότητας. Όμως η πρόοδος αυτή παραμένει εξαιρετικά αργή, με αποτέλεσμα η Ελλάδα να υστερεί ακόμη αρκετά σε σχέση με άλλες ευρωπαϊκές χώρες. Σύμφωνα με τα στοιχεία που δημοσίευσε το Ευρωπαϊκό Ινστιτούτο για την Ισότητα των Φύλων, η χώρα μας είναι στην τελευταία θέση μεταξύ των κρατών – μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης, απέχοντας περίπου 15 μονάδες από το μέσο όρο της Ε.Ε.. Η Ελλάδα βρίσκεται, επίσης, στην προτελευταία θέση, όσον αφορά την ισότητα των δύο φύλων στην εργασία με 65,6% έναντι μέσου όρου 71,7% στην Ε.Ε. ενώ χαμηλά κατατάσσεται και στον τομέα της ισότητας στην εκπαίδευση, με ποσοστό 55,8%.

Τα στοιχεία αυτά δείχνουν ότι πρέπει να γίνουν πολλά ακόμη βήματα για την κατάκτηση της έμφυλης ισότητας. Χρειάζεται να δοθεί έμφαση σε θέματα εκπαίδευσης και κατάρτισης των γυναικών, ιδιαίτερα σε ψηφιακές δεξιότητες, ώστε να διασφαλιστεί ότι οι γυναίκες θα γίνουν πιο ανταγωνιστικές στη σύγχρονη αγορά εργασίας, να ληφθούν περισσότερα ακόμη μέτρα με σκοπό την εξισορρόπηση εργασιακής και οικογενειακής ζωής, για την καταπολέμηση του έμφυλου μισθολογικού χάσματος και την αντιμετώπιση της βίας και των κοινωνικών προκαταλήψεων κατά των γυναικών.

 

2. Διαθέτοντας σημαντική εμπειρία στα θέματα νεοφυών επιχειρήσεων και γυναικείας επιχειρηματικότητας, με ποιον τρόπο πιστεύετε πως η αξιοποίηση όλων των οικονομικών και επιχειρηματικών δυνατότητων των γυναικών συμβάλει σε μια ισχυρότερη και πιο ανθεκτική οικονομία και κοινωνία;

 

Η χαμηλή μέχρι σήμερα συμμετοχή των γυναικών στην εργασία αποτελεί μια σημαντική αδυναμία της ελληνικής οικονομίας, αλλά και μια σπουδαία ευκαιρία για βελτίωση, η οποία θα επιτρέψει στη χώρα να κάνει ένα άλμα ανάπτυξης. Σύμφωνα με μελέτη του ΔΝΤ, οι χώρες που εξαλείφουν τις ανισότητες στην εργασία αυξάνουν τις δυνατότητες ανάπτυξης, σε ποσοστό 35%. Αντίστοιχα, έχει προκύψει από μελέτες ότι η συμμετοχή των γυναικών σε διοικητικές θέσεις οργανισμών, συνδέεται με καλύτερα οικονομικά αποτελέσματα. Είναι προφανές, λοιπόν, ότι η ενίσχυση της γυναικείας παρουσίας στην οικονομική δραστηριότητα και η αύξηση του αριθμού των γυναικών που αναλαμβάνουν ηγετικές θέσεις στην αγορά δεν είναι μόνο ζήτημα ισότητας, αλλά βασικό όχημα για ταχύτερη και πιο συνεκτική ανάπτυξη.

Οφείλουμε να κάνουμε περισσότερα για να επιτύχουμε αυτό τον στόχο, με παρεμβάσεις που απομακρύνουν εμπόδια και διασφαλίζουν ίσες ευκαιρίες – ακολουθώντας πρότυπα και επιτυχημένες πρακτικές χωρών, όπως η Ολλανδία, η Αυστραλία και ο Καναδάς Το ΕΒΕΑ δραστηριοποιείται ήδη ενεργά σε αυτή την κατεύθυνση, με δράσεις για την προώθηση της γυναικείας επιχειρηματικότητας, με τη συμμετοχή του στο Κέντρο Καινοτομίας για τις Γυναίκες και με στοχευμένες προτάσεις προς την Πολιτεία με ένταξη γυναικείων επιχειρηματικών ομάδων από όλη τη χώρα στη Θερμοκοιτίδα μας με δράσεις εκπαίδευσης .

 

3. Σε μια εποχή έντονης γεωπολιτικής αστάθειας και πληθωρισμού όπως αυτή που διανύουμε, ποια στρατηγική σκοπεύετε να ακολουθήσετε προκειμένου να επιτύχετε την καλύτερη δυνατή στήριξη των μικρομεσαίων επιχειρήσεων, που συνιστούν άλλωστε και τη ραχοκοκαλιά της ελληνικής οικονομίας;

 

Οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις πράγματι συγκροτούν τον ιστό της ελληνικής οικονομίας, αποτελώντας το 99,5% του συνόλου των επιχειρήσεων και συνεισφέροντας το 87% της συνολικής απασχόλησης στον ιδιωτικό τομέα – ποσοστό που ξεπερνά κάθε άλλο κράτος μέλος της Ε.Ε. Είναι, όμως, ταυτόχρονα και πιο ευάλωτες σε εξωτερικές πιέσεις και κρίσεις, ενώ το μικρό τους μέγεθος λειτουργεί ως εμπόδιο στην προσπάθειά τους να αντλούν ρευστότητα, να επενδύουν, να καινοτομούν και να αναπτύσσουν εξωστρεφή δραστηριότητα. Γι’ αυτό, σήμερα, οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις εμφανίζονται να υστερούν σε όρους παραγωγικότητας, προστιθέμενης αξίας ανά επιχείρηση, εξωστρέφειας και πρόσβασης σε διεθνή δίκτυα, σε σύγκριση με αυτές άλλων ευρωπαϊκών χωρών.

Υπάρχει, λοιπόν, ανάγκη αλλά και μεγάλο περιθώριο βελτίωσης της παραγωγικότητας και της ανθεκτικότητας των Μικρομεσαίων επιχειρήσεων, ώστε να απελευθερώσουν το δυναμικό τους και να λειτουργήσουν ως μοχλός ανάπτυξης για την οικονομία.

Στην προσπάθεια αυτή το ΕΒΕΑ επιτελεί διττό ρόλο. Αφενός επιδιώκουμε να στηρίξουμε τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις μέσα από καινοτόμες υπηρεσίες, λύσεις και εργαλεία, που εξοικονομούν χρόνο και κόστος, ενημέρωση, καθοδήγηση και συμβουλευτική υποστήριξη, ευκαιρίες κατάρτισης και επιχειρηματικής δικτύωσης. Αφετέρου, με την ιδιότητα του θεσμικού συνομιλητή της Πολιτείας, προτείνουμε μέτρα και πολιτικές για τη στήριξη και την ενδυνάμωση της μικρομεσαίας επιχειρηματικότητας και για την αντιμετώπιση βασικών εμποδίων, όπως είναι η δυσχερής πρόσβαση σε δανειακά κεφάλαια.  Η χρηματοδότηση είναι το σημαντικότερο μέσο για την ενδυνάμωση του επιχειρείν. Είναι σημαντικό να δούμε γιατί σήμερα περίπου 8 στις 10 μικρομεσαίες επιχειρήσεις της χώρας θεωρούνται μη επιλέξιμες τραπεζικά και να βρούμε τις κατάλληλες λύσεις, σε συνεργασία με την Πολιτεία και τον τραπεζικό τομέα.

 

4. Η ενσωμάτωση νέων τεχνολογικών εργαλείων είναι ένα αφήγημα που αφορά μόνο τις μεγάλες επιχειρήσεις ή μονόδρομος επιβίωσης για όλους στο νέο περιβάλλον μετά την πανδημική κρίση; Πώς σκοπεύετε να ενισχύσετε τον ψηφιακό μετασχηματισμό στον επιχειρηματικό τοπίο;

 

Ο ψηφιακός μετασχηματισμός δεν είναι απλώς επιλογή, αλλά στρατηγική αναγκαιότητα για τις επιχειρήσεις κάθε μεγέθους, αν θέλουμε η χώρα να βρεθεί στην αιχμή και όχι στο περιθώριο της 4^ης Βιομηχανικής Επανάστασης. Είναι αλήθεια ότι οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις υστερούν σε αυτό το επίπεδο. Είναι πολύ μικρότερο – σε σύγκριση με αυτό των μεγάλων επιχειρήσεων – που ψηφιοποιούν τις εφοδιαστικές αλυσίδες τους, χρησιμοποιούν σύγχρονα συστήματα διαχείρισης πελατών και αξιοποιούν τεχνολογίες ανάλυσης δεδομένων.

Αυτό σημαίνει ότι θα πρέπει να εστιάσουμε σε συγκεκριμένες προτεραιότητες: στη διαμόρφωση χρηματοδοτικών εργαλείων, κατάλληλα σχεδιασμένων για τις ανάγκες των μικρομεσαίων επιχειρήσεων, στην κάλυψη του κενού των ψηφιακών δεξιοτήτων, με σχετικές παρεμβάσεις στο σύστημα εκπαίδευσης, κατάρτισης και επανακατάρτισης του ανθρώπινου δυναμικού, στην ολοκλήρωση των ψηφιακών υποδομών της χώρας, στη δημιουργία αποτελεσματικών δικτύων συμβουλευτικής υποστήριξης και μεταφοράς τεχνογνωσίας προς τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις, η αναβάθμιση του κανονιστικού και ρυθμιστικού πλαισίου, σε τομείς όπως τα ανοιχτά δεδομένα, η ψηφιακή ασφάλεια και βεβαίως η συνέχιση του ψηφιακού μετασχηματισμού του κράτους. Μέσω του Σχεδίου Ελλάδα 2.0 και του νέου ΕΣΠΑ, δημιουργούνται οι ευκαιρίες για να προχωρήσουμε ταχύτερα, σε αυτούς τους τομείς.

Στο ΕΒΕΑ έχουμε αναδείξει σε κεντρική προτεραιότητα την επιτάχυνση της ψηφιακής μετάβασης τόσο του ίδιου του Επιμελητηρίου μας, όσο και των μελών μας. Σε αυτό το πλαίσιο έχουμε δημιουργήσει και λειτουργούμε την Υπηρεσία Μιας Στάσης στο πλαίσιο του ψηφιακού ΓΕΜΗ, δημιουργήσαμε και διευρύνουμε συνεχώς τις υπηρεσίες που παρέχονται ψηφιακά, μέσω της ψηφιακής πλατφόρμας e-Επιμελητήριο, συνεχίζουμε να αυτοματοποιούμε εσωτερικά συστήματα και λειτουργίες. Να αναπτύσσουμε νέα ψηφιακά εργαλεία για τα μέλη μας, να σχεδιάζουμε νέες δράσεις υποστήριξης και επιμόρφωσης των επιχειρήσεων σε θέματα ψηφιακής στρατηγικής.

 

5. Κατά πόσο κρίνεται επιβεβλημένη η αλλαγή του παραγωγικού μοντέλου της χώρας μας για την τόνωση της ανταγωνιστικότητάς της και ποια βήματα θα ενισχύσουν την καινοτομία και την εξωστρέφεια των ελληνικών επιχειρήσεων;

 

Για αρκετές δεκαετίες ακολουθήσαμε στην Ελλάδα ένα μοντέλο ανάπτυξης προσανατολισμένο στη διαρκή αύξηση της εγχώριας κατανάλωσης. Το μοντέλο αυτό, που τροφοδοτήθηκε από την υπέρμετρη αύξηση του δημόσιου και ιδιωτικού δανεισμού, κατέρρευσε με βίαιο, επώδυνο τρόπο. Τώρα γνωρίζουμε ότι αν θέλουμε ανάπτυξη στηριγμένη σε υγιείς βάσεις, χρειάζεται να χτίσουμε μια οικονομία, η οποία παράγει περισσότερα και διεθνώς ανταγωνιστικά προϊόντα και υπηρεσίες. Χρειάζεται να χτίσουμε μια ισχυρότερη παραγωγική βάση, μέσα από επενδύσεις για την ενίσχυση της μεταποιητικής δραστηριότητας, την ενσωμάτωση των νέων τεχνολογιών, την καλλιέργεια σύγχρονων δεξιοτήτων. Οι πόροι που διατίθενται μέσω του Ταμείου Ανάκαμψης και των άλλων διαρθρωτικών ταμείων της Ε.Ε., παρέχουν μια ιστορική ευκαιρία να επιταχύνουμε αυτή τη διαδικασία ανάταξης και μετασχηματισμού.

Όμως, οι ενισχύσεις από μόνες τους δεν αρκούν. Απαιτείται ένα σταθερό, ασφαλές, ορθολογικό και φιλικό προς την επιχειρηματικότητα περιβάλλον, μέσα από κατάλληλες μεταρρυθμίσεις. Χρειάζεται, παράλληλα και οι ίδιες οι επιχειρήσεις να συνειδητοποιήσουν ότι η αγκίστρωση σε μοντέλα του χθες δεν είναι βιώσιμη επιλογή χρειάζεται να μπουν έγκαιρα στο «τραίνο» της αλλαγής, προσαρμόζοντας τις στρατηγικές και τα σχέδιά τους.

 

6. Η γραφειοκρατία, το αδειοδοτικό περιβάλλον, η φορολογία, τα χρηματοδοτικά εργαλεία συνιστούν προκλήσεις στον δρόμο προς την επιχειρηματική πρόοδο. Με ποιον τρόπο θα ισχυροποιήσετε ως EBEA την παρουσία σας στη διαχείριση των παραπάνω ζητημάτων, καθιστώντας την Πολιτεία σύμμαχό της προσπάθειάς σας;

 

Πρέπει να αναγνωρίσουμε ότι τα τελευταία χρόνια έχουν γίνει αξιοσημείωτα βήματα για τη βελτίωση του επιχειρηματικού περιβάλλοντος, ιδιαίτερα σε θέματα ψηφιακής διακυβέρνησης, αλλά και σε θέματα μείωσης της φορολογίας και απλοποίησης διαδικασιών. Η ανάδειξη της Ελλάδας σε πρωταθλήτρια στη βελτίωση του επιχειρηματικού περιβάλλοντος την τελευταία τριετία, στην κατάταξη του  Economist Intelligence Unit, είναι ενδεικτική αυτής της προόδου. Ακόμη πιο σημαντική, όμως, είναι η ανταπόκριση των επιχειρήσεων, που με τις προσπάθειές τους συνέβαλαν ώστε η χώρα να σημειώσει ισχυρή ανάπτυξη, αύξηση των εξαγωγών και των επενδύσεων και μείωση της ανεργίας.

Δεν υπάρχουν, ωστόσο, περιθώρια εφησυχασμού, σε ένα διεθνές περιβάλλον που γίνεται όλο και πιο ρευστό και αβέβαιο. Είναι σημαντικό – καθώς οδεύουμε και σε χρονιά εκλογών – οι προσπάθειες να μην ατονήσουν, αλλά αντίθετα να επιταχυνθούν. Το ΕΒΕΑ, εκπροσωπώντας τις επιχειρήσεις με τη μεγαλύτερη συνεισφορά στο ΑΕΠ της χώρας, συνεχίζει να προωθεί την υλοποίηση θετικών για την επιχειρηματικότητα μέτρων και παρεμβάσεων. Ιδιαίτερη έμφαση δίνουμε στη διεύρυνση της πρόσβασης των μικρομεσαίων επιχειρήσεων σε εργαλεία χρηματοδότησης από το τραπεζικό σύστημα, στη μείωση των υψηλών συντελεστών ΦΠΑ και των Ειδικών Φόρων Κατανάλωσης – εφόσον το επιτρέψουν οι δημοσιονομικές δυνατότητες της χώρας και οι ευρύτερες γεωπολιτικές εξελίξεις – στη μείωση του ενεργειακού κόστους, στη συνέχιση των μεταρρυθμίσεων σε τομείς, όπως η δημόσια διοίκηση, ο χωροταξικός σχεδιασμός, η δικαιοσύνη.

1. Ότι είστε η πρώτη γυναίκα πρόεδρος στην ιστορία του ΕΒΕΑ – σηματοδοτεί μια νέα εποχή για το φορέα; 

 

Το ΕΒΕΑ για πάνω από έναν αιώνα υπηρετεί το στόχο της ανάπτυξης της χώρας, δίνοντας φωνή στις δημιουργικές δυνάμεις του τόπου και λειτουργώντας ως συνεπής, αξιόπιστος σύμβουλος της Πολιτείας. Είναι ένας φορέας που, σε όλη τη μακρόχρονη ιστορία του, βρέθηκε πάντα σε επαφή με τις τάσεις, τις ανάγκες και τις προκλήσεις κάθε εποχής, προσαρμόζοντας τις δράσεις και τις διεκδικήσεις του, προωθώντας θετικές αλλαγές. Αυτό επιβεβαιώνεται και με την εκλογή, για πρώτη φορά, γυναίκας Προέδρου. Σε μια περίοδο όπου η ισότιμη συμμετοχή των γυναικών αναδεικνύεται ως προϋπόθεση οικονομικής και κοινωνικής προόδου σε όλο τον κόσμο, το μεγαλύτερο Επιμελητήριο της χώρας μπαίνει μπροστά και δείχνει το δρόμο – συμβολικά, αλλά και στην πράξη, μέσα από οργανωμένες πρωτοβουλίες και προτάσεις.

 

2. Που βασίζεται αυτή η κατάκτηση; 

 

Τα  τελευταία χρόνια όλο και περισσότερες γυναίκες στην Ελλάδα καταλαμβάνουν πλέον υψηλές θέσεις και αξιώματα, στην  οικονομία, στην πολιτική, στην κοινωνία. Αυτό είναι ιδιαίτερα ενθαρρυντικό, στο βαθμό που αποτυπώνει τη μέχρι σήμερα πρόοδο της χώρας σε θέματα ισότητας, σε σχέση με το παρελθόν.

 

Προσωπική μου πεποίθηση είναι ότι οι αλλαγές που θέλουμε να δούμε γύρω μας, οφείλουν να ξεκινούν από εμάς. Οφείλουμε να συμμετέχουμε ενεργά και να βάζουμε το δικό μας λιθαράκι στην πρόοδο της κοινωνίας. Αυτή την αρχή έχω ακολουθήσει σε όλη μου την πορεία, συνδυάζοντας την επιχειρηματική δραστηριότητα με τη θεσμική ενασχόληση, για την ενίσχυση του επιχειρείν στην Ελλάδα και ειδικότερα για την ενθάρρυνση και ενδυνάμωση της γυναικείας επιχειρηματικότητας.

 

3. Γυναικεία επιχειρηματικότητα/ πως βιώνετε την εξέλιξη της. Και τι πρέπει να γίνει ώστε ν’ αποτελέσει βασικό πυλώνα ανάπτυξης της χώρας μας; 

 

Σύμφωνα με μελέτη της Boston Consulting Group, αν οι γυναίκες συμμετείχαν το ίδιο με τους άνδρες στο επιχειρείν, το παγκόσμιο ΑΕΠ θα μπορούσε να αυξηθεί κατά 3% με 6%, δίνοντας ώθηση στην παγκόσμια οικονομία μεταξύ 2,5 και 5 τρισεκατομμυρίων δολαρίων. Αυτό δείχνει το όφελος που θα προέκυπτε για την Ελλάδα, σε όρους ανάπτυξης, αλλά και κοινωνικής προόδου και ευημερίας, εάν καταφέρναμε να γεφυρώσουμε ανισότητες και να αξιοποιήσουμε τις ικανότητες των γυναικών.

Παρά τα θετικά βήματα που έχουν γίνει, δεν είμαστε ακόμα σε αυτό το σημείο. Οι γυναίκες επιχειρηματίες καλούνται ακόμη να υπερβούν σημαντικές πρόσθετες δυσκολίες σε σχέση με τους άνδρες: αρνητικά στερεότυπα, έμφυλο χάσμα στη χρηματοδότηση επιχειρήσεων και βεβαίως τη μεγαλύτερη ίσως πρόκληση, που είναι η εξισορρόπηση εργασίας και προσωπικής ζωής. Για να καταφέρουμε, επομένως, να απελευθερώσουμε τη δύναμη των γυναικών στο επιχειρείν, θα πρέπει όλα τα εμπλεκόμενα μέρη – από την Πολιτεία και τους φορείς χρηματοδότησης, μέχρι τις ίδιες τις επιχειρήσεις –  να αναλάβουν πρωτοβουλίες, με στόχο την εξάλειψη εμποδίων και την παροχή κατάλληλης υποστήριξης και καθοδήγησης.

 

4. ”Είμαστε αναπόσπαστο κομμάτι της εθνικής προσπάθειας για οικονομική ανάπτυξη και ευημερία” είπατε στην εναρκτήρια ομιλία σας, ως πρόεδρος. Ποιες θεωρείτε τις κυριότερες παθογένειες της ελληνικής  πραγματικότητας;

 

Τα τελευταία χρόνια, παρά το αρνητικό διεθνές περιβάλλον, η ελληνική οικονομία δείχνει αξιοσημείωτες αντοχές, παρουσιάζοντας υψηλό ρυθμό ανάπτυξης, σταθερή μείωση της ανεργίας, εντυπωσιακή αύξηση των επενδύσεων, αλλά και των εξαγωγών. Σε αυτό έχουν συμβάλει σαφώς μια σειρά από παρεμβάσεις και μεταρρυθμίσεις, όπως η μείωση φόρων και εργοδοτικών εισφορών, η πρόοδος σε θέματα ψηφιακής διακυβέρνησης, η βελτίωση του πλαισίου αδειοδότησης επενδύσεων.

Παραμένουν, όμως, σημαντικές διαρθρωτικές αδυναμίες όπως είναι το υψηλό δημόσιο χρέος, η χαμηλή παραγωγικότητα και η υψηλή εξάρτηση από τις εισαγωγές, ιδιαίτερα σε μια περίοδο υψηλής αβεβαιότητας και αναταράξεων στην παγκόσμια και ευρωπαϊκή οικονομία. Είναι ανάγκη, λοιπόν, να επιταχύνουμε την προσπάθεια για μια δημοσιονομικά υγιή και παραγωγικά ισχυρή οικονομία, με συνέχιση των διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων και σωστή αξιοποίηση των πόρων του Ταμείου Ανάκαμψης και του νέου ΕΣΠΑ.

 

5. Οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις, πολλές  από τις  οποίες είναι μέλη του ΕΒΕΑ, πλήττονται από την ενεργειακή κρίση ενώ συγχρόνως είναι εκτός δυνατότητας (bankable) δανειοδότησης από το τραπεζικό σύστημα. Πως σχεδιάζετε να αντιμετωπίσετε αυτή την κρίση σαν ΕΒΕΑ;

 

Οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις της χώρας χρειάζονται ασφαλώς κάθε δυνατή στήριξη, στην προσπάθειά τους να επιβιώσουν και να αναπτυχθούν, μέσα σε ένα αντίξοο περιβάλλον. Σε αυτό το πλαίσιο είναι απαραίτητη η συνέχιση των μέτρων για τη μείωση του ενεργειακού κόστους, ενώ θετικά λειτουργούν και μια σειρά από πρόσφατες παρεμβάσεις, όπως η κατάργηση της ειδικής εισφοράς αλληλεγγύης, ένα μέτρο το οποίο είχε πρώτο εισηγηθεί το ΕΒΕΑ, μονιμοποίηση της μείωσης των ασφαλιστικών εισφορών κ.ά.

 

Κρίσιμο ζητούμενο, όμως, για τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις είναι η διασφάλιση πρόσβασης στις χρηματοδοτικές δράσεις του Ταμείου Ανάκαμψης και του νέου ΕΣΠΑ – το οποίο θα κατευθύνει συνολικά περίπου 4 δισεκατομμύρια ευρώ για τη στήριξη της μικρομεσαίας επιχειρηματικότητας. Ως ΕΒΕΑ δίνουμε προτεραιότητα σε δράσεις ενημέρωσης, συμβουλευτικής υποστήριξης και καθοδήγησης, ώστε να επωφεληθούν στο μέγιστο δυνατό βαθμό από τις ευκαιρίες που προκύπτουν στο επόμενο διάστημα. Συνεχίζουμε, παράλληλα, να διεκδικούμε και να προτείνουμε λύσεις για τη βελτίωση της πρόσβασης των μικρομεσαίων στη χρηματοδότηση μέσω των τραπεζών, καθώς και την ανάπτυξη χρηματοδοτικών εργαλείων και λύσεων προσαρμοσμένων στις ανάγκες των μικρότερων επιχειρήσεων.

 

6. Υπάρχουν σχέδια στο Επιμελητήριο σας για την υποστήριξη νέων επιχειρήσεων από τα χρηματοπιστωτικά εργαλεία της χώρας; Κι εάν ναι, ποια είναι αυτά;

 

Το Επιμελητήριό μας πρωτοπορεί εδώ και χρόνια στην ανάπτυξη υποστηρικτικών δομών και υπηρεσιών για τη νεοφυή επιχειρηματικότητα. Μεταξύ άλλων, δημιούργησε το πρώτο στην Ελλάδα Δίκτυο Επιχειρηματικών Αγγέλων: έναν αναγνωρισμένο διεθνώς θεσμό εναλλακτικής χρηματοδότησης, που προωθεί ιδιωτικά κεφάλαια σε νέες επιχειρηματικές προσπάθειες, στηρίζοντας έτσι καινοτόμες ιδέες και νέες επιχειρήσεις, στα πρώτα τους βήματα. Παράλληλα, μέσω της Θερμοκοιτίδας Νεοφυών Επιχειρήσεων Θ.Ε.Α. το ΕΒΕΑ παρέχει στις νεοφυείς επιχειρήσεις – πέρα από φιλοξενία και εξειδικευμένες συμβουλευτικές υπηρεσίες, υποστήριξη και δικτύωση με επενδυτές εντός και εκτός χώρας.

 

7. Η ενασχόληση σας με τις νεοφυείς επιχειρήσεις από το βήμα του Ελληνικού Κόσμου, ανέδειξε το καινοτομικό  Πρόγραμμα XR Cosmos – ένα Νέο Παραγωγικό Μοντέλο Καινοτομίας και Ανάπτυξης με τη χρήση της εκτεταμένης πραγματικότητας (eXtended Reality). Να το περιγράψετε;  (η απάντηση αυτή θα γίνει BOX)

 

Σε μια περίοδο, όπου απαιτούνται πρωτοβουλίες και δράσεις, οι οποίες και θα συμβάλλουν αποφασιστικά στη δημιουργία των προϋποθέσεων για τη μετάβαση της χώρας σε ένα νέο, αποδοτικό και εξωστρεφές παραγωγικό μοντέλο, το Ίδρυμα Μείζονος Ελληνισμού, μέσα από το Κέντρο Έρευνας, Ανάπτυξης και Αριστείας στην Εικονική και Επαυξημένη Πραγματικότητα στον «Ελληνικό Κόσμο», υλοποιεί το πρόγραμμα XR Cosmos. Το Πρόγραμμα XR Cosmos αποτελεί ένα σύνολο δράσεων, πρωτοβουλιών και παρεμβάσεων με χρήση, κυρίως, της εκτεταμένης πραγματικότητας (eXtended Reality), με στόχο να συγκεράσει τη δημιουργικότητα με τη βιώσιμη ανάπτυξη εστιάζοντας σε κομβικούς τομείς της κοινωνίας. Στο πλαίσιο αυτό έχουμε προχωρήσει σε διασύνδεση με διεθνείς Ερευνητικούς Φορείς και Ιδρύματα, στη διεξαγωγή Διαγωνισμών Νεοφυών Επιχειρήσεων σε τομείς, όπως ο Πολιτισμός, ο Τουρισμός, η Εκπαίδευση, η Υγεία, τα Μέσα και η Ψυχαγωγία ενώ πρόκειται να διεξαχθεί και το 1ο XR Cosmos Συνέδριο με τη συμμετοχή ερευνητών, επιχειρηματιών, επενδυτών και θεσμικών παραγόντων.

 

8. Η αδιάλειπτη εισχώρηση της τεχνολογίας στη καθημερινότητα μας, η νέα ψηφιακή εποχή, που συνεπάγεται δίχως άλλο τον εκσυγχρονισμό της ζωής μας, πώς επηρεάζει τις ανθρώπινες σχέσεις;

 

Η τεχνολογική πρόοδος είναι επίτευγμα που στηρίζεται στην έμφυτη τάση του ανθρώπου να δημιουργεί, να ξεπερνά τον εαυτό του. Όσα έχουμε επιτύχει μέχρι τώρα στο πεδίο της τεχνολογίας, δημιουργούν τις προϋποθέσεις και τις δυνατότητες, για να κάνουμε ένα ποιοτικό άλμα στην καθημερινότητά μας, στον τρόπο που εργαζόμαστε, που επιχειρούμε, που επικοινωνούμε. Είναι σημαντικό να διασφαλίζουμε την ευρύτερη δυνατή αξιοποίηση αυτών των ευκαιριών. Να φροντίζουμε η τεχνολογία να λειτουργεί ως όχημα ενδυνάμωσης, ως εργαλείο αντιμετώπισης και όχι  όξυνσης ανισοτήτων. Σε αυτό το πλαίσιο, είναι για παράδειγμα ανάγκη στην Ελλάδα να επενδύσουμε περισσότερο στην καλλιέργεια ψηφιακών δεξιοτήτων στο ανθρώπινο δυναμικό και ιδιαίτερα στις γυναίκες.

 

Η τεχνολογία είναι πολύτιμη στο βαθμό που την αξιοποιούμε για να ενδυναμώσουμε και όχι να αντικαταστήσουμε τα θεμελιώδη της προσωπικής και κοινωνικής ευημερίας: την ουσιαστική επικοινωνία, τη δημιουργικότητα, την ισότητα ευκαιριών, τη συμπερίληψη.

 

9. Εύλογο να ρωτήσω πως συνδυάζετε τους πολλαπλούς ρόλους σας -επιχειρηματικό, πολιτισμικό και διοικητικό πεδίο- να πούμε  για τα εργαλεία σας;

 

Αναμφισβήτητα, οι υποχρεώσεις είναι πολλές και η καθημερινότητά μου απαιτητική. Τα βασικά μου εργαλεία είναι ο προγραμματισμός και η οργάνωση. Και ασφαλώς, χρειάζεται πάντα μία ιεράρχηση των υποχρεώσεων.  Βέβαια, η ενασχόλησή μου με όλα τα παραπάνω που αναφέρατε απαιτεί και μεγάλη ευελιξία που είναι ούτως ή άλλως απαραίτητο εργαλείο στον χώρο του επιχειρείν.

 

10. Πως αντιμετωπίσατε τον ανταγωνισμό;

 

Για μένα ο ανταγωνισμός λειτουργεί πάντα ως ένα επιπλέον κίνητρο για προσπάθεια και βελτίωση. Αν κάτι έχω διδαχθεί στη μέχρι τώρα πορεία μου, είναι ότι ο μόνος δρόμος για την επιτυχία περνά από τη σκληρή δουλειά, την αφοσίωση στους στόχους μας και τη συνέπεια στις προσωπικές μας αρχές και αξίες.

 

11. Ποια γυναικεία προσωπικότητα θαυμάζετε;

 

Θαυμάζω όλες τις γυναίκες που τόλμησαν. Όλες τις γυναίκες που με τον έναν ή τον άλλον τρόπο ήταν μπροστά από την εποχή τους και ήταν τολμηρές όπως για παράδειγμα η Μπουμπουλίνα ή η Χέντι Λαμάρ, η οποία δεν περιορίστηκε μόνο στην εικόνα της ως καλλονής πρωταγωνίστριας της χρυσής εποχής του Χόλυγουντ, αλλά υπήρξε και μία ευφυής εφευρέτρια της πρώτης μεθόδου διασποράς φάσματος, που ήταν καθοριστική για την εξέλιξη των ασύρματων τηλεπικοινωνιών (Wi-Fi, Bluetooth, CDMA).

 

12. Τι ομορφαίνει τις πιο δικές σας στιγμές;

 

Οι άνθρωποί μου. Η οικογένειά μου, που λατρεύω, οι καλοί φίλοι και οι συνεργάτες μου, με τους οποίους μοιραζόμαστε το ίδιο όραμα. Οι άνθρωποί μας… Αυτοί είναι που μας ομορφαίνουν τη ζωή.

 

13. Ο νέος σημαντικός ρόλος σας ενέχει αδιαμφισβήτητα και πέραν των ευθυνών του, την πρόκληση της επιτυχίας.  Πώς οραματίζεστε το περιεχόμενο αυτής της επιτυχίας; 

 

Επιτυχία θα είναι η συμβολή μου, μέσα από αυτό το ρόλο, στον εκσυγχρονισμό της ελληνικής οικονομίας, στην εξέλιξη και την ενδυνάμωση της επιχειρηματικότητας, μέσα σε έναν κόσμο που αλλάζει. Πιστεύω στη δημιουργικότητα και στις ικανότητες των ελληνικών επιχειρήσεων. Πιστεύω ότι στηριζόμενη στις δυνάμεις των ανθρώπων της, αλλά και στις βαθιές ρίζες του πολιτισμού της, η Ελλάδα μπορεί όχι μόνο να ανταποκριθεί αλλά και να πρωταγωνιστήσει στη διαχείριση των σύγχρονων προκλήσεων, όπως είναι η πράσινη μετάβαση, ο ψηφιακός μετασχηματισμός, η ενίσχυση της συμμετοχής των γυναικών στην οικονομική δραστηριότητα, η καταπολέμηση των κάθε είδους ανισοτήτων, η δημιουργία περισσότερο συνεκτικών και δίκαιων κοινωνιών. Αυτό το όραμα συνεχίζω να υπηρετώ, με όλες μου τις δυνάμεις.

 

 

• Έχετε δηλώσει ότι θα εργαστείτε για να γίνει το ΕΒΕΑ ένα σύγχρονο, αποτελεσματικό και καινοτόμο Επιμελητήριο. Ποιες δράσεις μεθοδεύετε;

Το ΕΒΕΑ είναι το επιμελητήριο που εκπροσωπεί 120.000 επιχειρήσεις με μεγάλη συνεισφορά στην ανάπτυξη του ΑΕΠ της χώρας. Λειτουργώντας ως θεσμοθετημένος σύμβουλος της Πολιτείας μεταφέρει την φωνή του παραγωγικού κόσμου που στηρίζει διαχρονικά την ανάπτυξη και την κοινωνική δικαιοσύνη. Στόχος μας είναι να ενισχύσουμε περαιτέρω αυτό το ρόλο, σε μια περίοδο όπου οι ελληνικές και οι παγκόσμιες εξελίξεις επιτάσσουν μεταξύ άλλων τον εξωστρεφή μετασχηματισμό της οικονομίας και των επιχειρήσεων.

Επιταχύνουμε, λοιπόν, την ψηφιοποίηση της λειτουργίας των υπηρεσιών του Επιμελητηρίου σχεδιάζουμε ένα ευρύ πλέγμα ποιοτικών δράσεων στήριξης της επιχειρηματικότητας, δίνουμε ιδιαίτερη έμφαση στις πρωτοβουλίες ενίσχυσης της εξωστρέφειας. Επιδιώκουμε την ενδυνάμωση και υποστήριξη των μικρότερων επιχειρήσεων, ώστε να προσαρμοστούν στις απαιτήσεις, αλλά και να αξιοποιήσουν νέες ευκαιρίες στο περιβάλλον της σύγχρονης οικονομίας. Προωθούμε την άμεση, δραστηριοποίηση στην κατάρτιση και στην ανάπτυξη νέων δεξιοτήτων, συνεχίζουμε να ενισχύουμε τις δράσεις μας για την προώθηση της νεοφυούς και της γυναικείας επιχειρηματικότητας, συμβαδίζουμε με την Πολιτεία στην προώθηση μεταρρυθμίσεων που ενδυναμώνουν την κοινωνία και παρεμβάσεων που βελτιώνουν το επιχειρηματικό περιβάλλον.

 

• Πως μπορεί το επιμελητήριο να βοηθήσει στην παραγωγή μίας νέας επιχειρηματικής ιδέας; Και πως μπορεί να βοηθήσει στο μεγάλο πρόβλημα της χρηματοδότησης;

Το ΕΒΕΑ είναι το πρώτο Επιμελητήριο της χώρας που δημιούργησε Θερμοκοιτίδα Νεοφυών Επιχειρήσεων (ΘΕΑ) με σκοπό την ανάπτυξη της επιχειρηματικότητας σε τομείς που σχετίζονται με νέες τεχνολογίες και τεχνολογικές καινοτομίες, αλλά και σε παραδοσιακούς κλάδους που χαρακτηρίζονται από δυναμισμό, εξωστρέφεια δυνατότητες καινοτομίας. Η ΘΕΑ παρέχει φιλοξενία και στέγαση, και εξειδικευμένες συμβουλευτικές υπηρεσίες για ένα ευρύ φάσμα πεδίων απαραίτητων για τη σύγχρονη επιχειρηματικότητα — όπως ανάλυση αγοράς, νομικά, λογιστικά, φορολογικά θέματα δημιουργία επιχειρηματικού σχεδίου και ευκαιρίες δικτύωσης και διασύνδεσης με πηγές χρηματοδότησης.
Η πρόσβαση σε χρηματοδότηση είναι σίγουρα ένα από τα κυριότερα εμπόδια στην επιχειρηματική αξιοποίηση νέων ιδεών. Για να συμβάλει στην κάλυψη αυτού του κενού, το ΕΒΕΑ έχει δημιουργήσει το, πρώτο στην Ελλάδα, Δίκτυο Επιχειρηματικών Αγγέλων. Πρόκειται για ένα θεσμικό εργαλείο που φέρνει σε επαφή καινοτόμες, υφιστάμενες ή υπό σύσταση επιχειρήσεις, με επιχειρηματίες οι οποίοι ήδη δραστηριοποιούνται με επιτυχία στην αγορά και θα ήθελαν να επενδύσουν στην ανάπτυξη καινοτόμων ιδεών.

 

• Ποια σχέδια έχετε για τη ΘΕΑ και για τις εταιρείες που αναπτύσσονται σε αυτό το περιβάλλον;

Στόχος μας είναι να διευρύνουμε τη δράση μας, πέρα από το στάδιο της επώασης και της επιτάχυνσης. Σχεδιάζουμε την εξέλιξη της Θερμοκοιτίδας σε ένα ολοκληρωμένο hub, το οποίο θα λειτουργεί ως σημείο συνάντησης για φορείς χρηματοδότησης και επενδυτές, συμβούλους, ακαδημαϊκή κοινότητα και εκκολαπτόμενους επιχειρηματίες με καινοτόμες ιδέες. Εξακολουθούμε, επίσης, να συνεργαζόμαστε με Επιμελητήρια και φορείς της Τοπικής Αυτοδιοίκησης στην Ελλάδα και το εξωτερικό, παρέχοντας τεχνογνωσία και υποστήριξη για την ανάπτυξη αντίστοιχων δομών.

 

• Πρόσφατα αναφέρατε ότι, πλέον, ζητούμενο είναι η ολική ανάταξη της οικονομίας. Πού πρέπει να γίνουν οι αναγκαίες μεταρρυθμίσεις;

Μέσα σε ένα διεθνές περιβάλλον που γίνεται όλο και πιο ρευστό και αβέβαιο, στόχος είναι να δημιουργήσουμε τους όρους για δυναμική, αλλά ταυτόχρονα ανθεκτική ανάπτυξη ικανή να διασφαλίζει σταθερότητα και αξιοπρεπή εισοδήματα στους πολίτες, ακόμα και σε περιόδους κρίσεων..
Πολλά έχουν επιτευχθεί στα τελευταία χρόνια. Πολλά απομένουν να γίνουν ακόμη. Στις προτεραιότητες θα έβαζα την συνέχιση της εντυπωσιακής ψηφιακής επανάστασης – την επιτάχυνση της μάλιστα. Την ακόμη μεγαλύτερη έμφαση στην εκπαίδευση για την μετάβαση στην ψηφιακή εποχή και για την ενίσχυση της πράσινης οικονομίας. Την ταχύτερη εκμετάλλευση των δυνατοτήτων που προσφέρει η χώρα μας λόγω της νεοαποκτηθείσας στρατηγικής θέσης της. Την δημιουργία ενός συνολικού πλαισίου ενίσχυσης της καινοτομίας, που να προωθεί τους δεσμούς της παραγωγής με την παιδεία σε μία αμφίδρομα ωφελιματική σχέση. Την μεταρρύθμιση της δικαιοσύνης με στόχο την εισαγωγή σύγχρονων μεθόδων και γνώσεων και την ταχύτερη απονομή της. Τέλος, την αναμόρφωση της ύλης αλλά και του τρόπου διδασκαλίας στην πρωτοβάθμια και δευτεροβάθμια εκπαίδευση, με στόχο την υιοθέτηση προτύπων που συνάδουν με τα διεθνή πρότυπα και τις διεθνείς εξελίξεις.

 

• Αναφερόμενη στην επιχειρηματικότητα τονίσατε πως «σε πείσμα όσων προβλέπουν συνεχώς “λουκέτα”, βλέπουμε από τα στοιχεία του ΓΕΜΗ ότι γίνονται κάθε χρόνο περισσότερες. Κι όχι λιγότερες επιχειρήσεις». Σύμφωνα με τα στοιχεία ποια είναι η εικόνα; και σε ό,τι αφορά στα ποιοτικά χαρακτηριστικά ποιες δραστηριότητες συγκεντρώνουν το μεγαλύτερο ενδιαφέρον;

Τα τελευταία χρόνια η οικονομία, όπως και η κοινωνία, δέχονται υψηλές πιέσεις, λόγω της πανδημίας, της ενεργειακής κρίσης και της επιτάχυνσης της κλιματικής αλλαγής. Τα στοιχεία δείχνουν, ευτυχώς, ότι οι επιχειρήσεις και οι άνθρωποι της χώρας δεν το βάζουν κάτω. Σύμφωνα με το ΓΕΜΗ, το ισοζύγιο μεταξύ ενάρξεων και διαγραφών επιχειρήσεων παραμένει θετικό, στο σύνολο του 2022. Ειδικότερα, στο ενιάμηνο του 2022 δημιουργήθηκαν 35.008 νέες επιχειρήσεις, ενώ έκλεισαν 11.209. Ο ρυθμός έναρξης νέων επιχειρήσεων έχει επιταχυνθεί κατά 5% σε σχέση με πέρυσι., Παρά τις αντίξοες συνθήκες ακόμη και στο φετινό τρίτο τρίμηνο, ξεκίνησαν τη λειτουργία τους 6.100 νέες επιχειρήσεις.

Το θέμα, βέβαια, δεν είναι να έχουμε μόνο περισσότερες, αλλά και βιώσιμες και πιο δυναμικές επιχειρήσεις. Μέχρι πριν από λίγα χρόνια η συντριπτική πλειονότητα των νέων συστάσεων, αλλά και των διαγραφών, αφορούσε ατομικές επιχειρήσεις. Σήμερα, το ποσοστό αυτό έχει υποχωρήσει αρκετά. Μια μετάβαση από την επιχειρηματικότητα ανάγκης – στην επιχειρηματικότητα που έχει ως κίνητρο την αξιοποίηση ευκαιριών. Όσο η τάση αυτή εδραιώνεται και επιταχύνεται, τόσο μεγαλύτερο θα είναι το όφελος για την οικονομία και για την απασχόληση.

 

• Πόσο εύκολο είναι μια γυναίκα να δημιουργήσει μια επιχείρηση και πολύ περισσότερο μια καινοτόμα επιχείρηση; Το ΕΒΕΑ πως μπορεί να βοηθήσει αυτές τις προσπάθειες, όχι μόνο στην εκκίνηση αλλά να είναι και βιώσιμες;

Το έμφυλο χάσμα, όσον αφορά τη συμμετοχή των γυναικών στην εργασία και την οικονομική δραστηριότητα, είναι ακόμη πιο εμφανές στον τομέα της καινοτόμου επιχειρηματικότητας. Πρόκειται για ένα πρόβλημα πανευρωπαϊκό, αφού σύμφωνα με την έκθεση Startup Heatmap Europe για το 2021, μόνο το 15,5% των νεοφυών επιχειρήσεων στην Ευρώπη έχουν γυναίκες στην ιδρυτική ομάδα. Οι επιχειρήσεις αυτές το 2020 προσέλκυσαν μόλις το 8% των κεφαλαίων που κατευθύνθηκαν σε νεοφυείς επιχειρήσεις, μέσω κεφαλαίων επιχειρηματικών συμμετοχών. Στην Ελλάδα, σύμφωνα με έρευνα της ΔιαΝΕΟσις, 8 στους 10 ιδρυτές νεοφυών επιχειρήσεων είναι άνδρες.
Αυτές τις ανισότητες θα πρέπει να αντιμετωπίσουμε, ώστε να μη χάνεται πολύτιμο κεφάλαιο ταλέντου στην ελληνική οικονομία. Να διασφαλίσουμε μέσω της εκπαίδευσης και της κατάρτισης ότι οι γυναίκες δεν θα μείνουν στο περιθώριο της ψηφιακής και τεχνολογικής εξέλιξης, να πιέσουμε την ίση πρόσβαση σε πηγές άντλησης κεφαλαίων αναλάβουμε πρωτοβουλίες εξισορρόπησης της εργασιακής με την οικογενειακή ζωή. .
Το ΕΒΕΑ κινείται δυναμικά σε αυτή την κατεύθυνση. Ήδη, σε συνεργασία με το Εθνικό Επιμελητηριακό Δίκτυο Ελληνίδων Γυναικών Επιχειρηματιών (ΕΔΕΓΕ), έχει υλοποιήσει πρόγραμμα φιλοξενίας γυναικών επιχειρηματιών στη Θερμοκοιτίδα Νεοφυών Επιχειρήσεων. Στο επόμενο διάστημα, σχεδιάζουμε να υλοποιήσουμε περισσότερες δράσεις, τόσο αυτόνομα, όσο και με συμμετοχή στο Κέντρο Καινοτομίας για Γυναίκες, ενθαρρύνοντας έτσι την προώθηση της καινοτομίας και της επιχειρηματικότητας των γυναικών.

1. Πώς νιώθετε που είστε η πρώτη γυναίκα πρόεδρος του ΕΒΕΑ, ποιο είναι το όραμα και οι στόχοι σας μέσα από αυτή την νέα θέση;

Ανέλαβα τη θέση αυτή με μεγάλη τιμή, αλλά και επίγνωση της ευθύνης που συνεπάγεται. Το ΕΒΕΑ είναι το μεγαλύτερο επιμελητήριο της χώρας, αλλά και ένας φορέας που σε όλη τη μακρόχρονη ιστορία του λειτουργεί ως πολύτιμος αρωγός των ελληνικών επιχειρήσεων, ως αξιόπιστος σύμβουλος της Πολιτείας, ως σύμμαχος της οικονομικής και κοινωνικής προόδου. Σήμερα, σε μια περίοδο όπου η χώρα και οι επιχειρήσεις καλούνται να διαχειριστούν σημαντικές προκλήσεις και ευκαιρίες, θέλουμε να διατηρήσουμε και να ενισχύσουμε ακόμη περισσότερο το θετικό ρόλο του ΕΒΕΑ. Στόχος μας είναι η σταθερή αύξηση της προστιθέμενης αξίας που προσφέρουμε στις επιχειρήσεις – μέλη μας, με ένα ολοκληρωμένο πλέγμα ποιοτικών υπηρεσιών, αλλά και με αποτελεσματικές διεκδικήσεις, για μεταρρυθμίσεις και πολιτικές που βελτιώνουν το επιχειρηματικό περιβάλλον.

2. Αναλαμβάνετε τα νέα σας καθήκοντα μέσα σε ένα ταραγμένο κλίμα με πολλές δυσκολίες για τις επιχειρήσεις, ενεργειακή κρίση, ανοδικές πληθωριστικές τάσεις και αυξανόμενο κόστος δανεισμού. Πώς αξιολογείτε την κατάσταση και ποια είναι η μεγαλύτερη δυσκολία για την επιβίωση των επιχειρήσεων;

Οι ελληνικές επιχειρήσεις αντιμετωπίζουν ισχυρές προκλήσεις τα τελευταία χρόνια, καταφέρνουν, όμως, να προσαρμόζονται και παράλληλα να στηρίζουν την ελληνική οικονομία – όπως επιβεβαιώνεται από τη θετική πορεία του ΑΕΠ, την αύξηση των εξαγωγών και των επενδύσεων και τη μείωση της ανεργίας, τόσο το 2021 όσο και το 2022. Παράλληλα, καλούνται να προετοιμαστούν για την επόμενη μέρα: να οργανώσουν την ψηφιακή και πράσινη μετάβασή τους, να ενσωματώσουν καινοτομίες, να αυξήσουν την ανταγωνιστικότητα των προϊόντων και των υπηρεσιών τους. Σε αυτή την προσπάθεια παρέχονται σημαντικές ευκαιρίες, μέσα από την αξιοποίηση των πόρων του Ταμείου Ανάκαμψης και του ΕΣΠΑ. Ζητούμενο είναι να διασφαλιστεί η καλύτερη δυνατή πρόσβαση σε αυτές τις ευκαιρίες, με κατάλληλη ενημέρωση και υποστήριξη, αλλά και με άρση των εμποδίων που αντιμετωπίζουν κυρίως οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις στην άντληση χρηματοδότησης από το τραπεζικό σύστημα. Σε αυτούς τους τομείς θα εστιάσουμε ως ΕΒΕΑ, μέσα από σχετικές δράσεις και προτάσεις προς τους αρμόδιους φορείς.

3. Η πανδημία έφερε τις επιχειρήσεις μπροστά σε νέα δεδομένα και την επιτακτική ανάγκη για ψηφιακή μετάβαση και εκσυγχρονισμό. Tα έχουν καταφέρει οι ελληνικές επιχειρήσεις να είναι ανταγωνιστικές στη νέα ψηφιακή εποχή και με ποιον τρόπο συμβάλλει το ΕΒΕΑ;

Η ψηφιακή μετάβαση είναι προϋπόθεση επιβίωσης και ανάπτυξης στο σύγχρονο οικονομικό περιβάλλον. Κι αυτή την πραγματικότητα αντιλαμβάνονται όλο και περισσότερες επιχειρήσεις. Είναι, ωστόσο, αλήθεια ότι χρειάζεται επιτάχυνση των προσπαθειών, ιδιαίτερα μεταξύ των μικρομεσαίων επιχειρήσεων, οι οποίες αντιμετωπίζουν μεγαλύτερα εμπόδια και ελλείψεις σε πόρους, τεχνογνωσία, πρόσβαση σε χρηματοδότηση κ.λπ. Από την πλευρά μας, ως ΕΒΕΑ επιδιώκουμε να βρεθούμε στην πρωτοπορία του ψηφιακού μετασχηματισμού, ξεκινώντας από την προσαρμογή της δικής μας λειτουργίας, αλλά και αναλαμβάνοντας καινοτόμες πρωτοβουλίες, για την κινητοποίηση και τη στήριξη των μελών μας.

4. Ποιες είναι οι δράσεις του ΕΒΕΑ σχετικά με την εκπαίδευση, την ενημέρωση και την συμμόρφωση των επιχειρήσεων με τα υποχρεωτικά πρότυπα ψηφιακής αναφοράς βιωσιμότητας της ΕΕ;

Η αναθεωρημένη ευρωπαϊκή οδηγία CSRD εισάγει, πράγματι, νέα πρότυπα ψηφιακής αναφοράς βιωσιμότητας, αλλά έχει και ευρύτερο πεδίο εφαρμογής. Η εξέλιξη αυτή παρέχει στις επιχειρήσεις ένα νέο κίνητρο για να στραφούν στην κατεύθυνση της βιώσιμης ανάπτυξης, να ενισχύσουν το επιχειρηματικό τους προφίλ και βεβαίως να αποκτήσουν καλύτερες προοπτικές χρηματοδότησης.

Από την άλλη, όμως, η συμμόρφωση απαιτεί σημαντικές προσαρμογές, εξειδικευμένη τεχνογνωσία και πόρους, που λείπουν από πολλές μικρομεσαίες επιχειρήσεις. Ως Επιμελητήριο σκοπεύουμε να αναλάβουμε πρωτοβουλίες σε επίπεδο ενημέρωσης και καθοδήγησης, σε συνεργασία με εξειδικευμένους φορείς. Θέλουμε, όμως, να συμμετέχουμε και στη διαμόρφωση προτύπων, τα οποία θα λαμβάνουν υπόψη τις ιδιαιτερότητες των ΜμΕ, θα παρέχουν κίνητρα και θα διευκολύνουν την εφαρμογή τους, ακόμη και σε εθελοντική βάση.

5. Οι οδηγίες της Ευρωπαϊκής Ένωσης, για την εταιρική βιωσιμότητα, έχουν συμβάλλει στην ουσιαστική αναμόρφωση των επιχειρήσεων σχετικά με θέματα περιβαλλοντικά, κοινωνικά, εργασιακών σχέσεων και ανθρωπίνων δικαιωμάτων;

Μέχρι πρότινος η εταιρική βιωσιμότητα αντιμετωπιζόταν ως μια ηθική υποχρέωση, σήμερα, όμως, αποτελεί βασικό πυλώνα της επιχειρηματικής στρατηγικής. Οι ίδιες οι επιχειρήσεις συνειδητοποιούν – ειδικά μετά την πανδημία – την ανάγκη να ενισχύσουν, μεταξύ άλλων, την ανθεκτικότητά τους και να διαχειριστούν κινδύνους που αφορούν το περιβάλλον, την υγιεινή, την ασφάλεια και τις εργασιακές σχέσεις. Ταυτόχρονα, ενισχύονται σημαντικά οι κανονιστικές απαιτήσεις για διαφάνεια και λογοδοσία, ενώ η βιωσιμότητα, όπως αξιολογείται από τους σχετικούς δείκτες, αναδεικνύεται σε ουσιαστικό παράγοντα στη διαδικασία άντλησης κεφαλαίων.

Η βιώσιμη ανάπτυξη είναι, επομένως, μονόδρομος για τις επιχειρήσεις. Ζητούμενο, όμως, είναι αυτή η προσαρμογή να γίνει σωστά: στη βάση ενός επικαιροποιημένου, ξεκάθαρου πλαισίου αρχών, με κατάλληλα κίνητρα και χρόνο προετοιμασίας, ώστε να ευνοεί και όχι να λειτουργεί ως επιπλέον εμπόδιο στη χρηματοδότηση των επιχειρήσεων – που αποτελεί και τη βασική προϋπόθεση για την ανθεκτικότητά τους και την υιοθέτηση πράσινων καινοτομιών.

6. Έχετε επισημάνει ό,τι μία από τις προτεραιότητές σας, είναι οι νέες τάσεις στην αγορά εργασίας, θα θέλατε να μας το αναλύσετε;

Εδώ και αρκετά χρόνια το περιβάλλον στην αγορά εργασίας αλλάζει σταδιακά και σε αυτό συντελούν μια σειρά από τεχνολογικές, κοινωνικές και δημογραφικές εξελίξεις, όπως είναι οι δυνατότητες απομακρυσμένης εργασίας, αλλά και η είσοδος στο εργατικό δυναμικό μιας νέας γενιάς, των millennials, με αυξημένες δεξιότητες, αλλά και με νέο αξιακό κώδικα και προτεραιότητες. Η πανδημία επιτάχυνε αυτές τις αλλαγές και, πλέον, θέματα όπως η διευθέτηση του χρόνου εργασίας, η εξισορρόπηση επαγγελματικής και οικογενειακής ζωής και η συμπερίληψη, εντάσσονται στην ατζέντα τόσο των εργαζομένων όσο και των εργοδοτών. Για τις επιχειρήσεις έχει κρίσιμη σημασία, όχι απλά να προσαρμοστούν σε αυτές τις αλλαγές, αλλά να τις εντάξουν στην κουλτούρα τους. Γιατί εξασφαλίζοντας την ευημερία των εργαζομένων τους, ενισχύουν την παραγωγικότητά τους, την ικανότητά τους να καινοτομούν, να διαχειρίζονται σύνθετες προκλήσεις και να σημειώνουν υψηλές επιδόσεις.

7. Είστε μια γυναίκα επιχειρηματίας και έχετε ασχοληθεί με τα θέματα της γυναικείας επιχειρηματικότητας. Πώς βλέπετε τη θέση και την εξέλιξη της γυναίκας στο περιβάλλον των επιχειρήσεων.

Σήμερα υπάρχουν μελέτες που αποδεικνύουν ότι το παγκόσμιο ΑΕΠ θα ενισχύονταν κατά 2,5 έως 5 τρισεκατομμύρια δολάρια ετησίως, αν οι γυναίκες συμμετείχαν το ίδιο με τους άντρες στο επιχειρείν. Μπορούμε, λοιπόν, να αντιληφθούμε πόσο καλύτερες προοπτικές θα είχε η ελληνική οικονομία, μέσα από την ενίσχυση της γυναικείας επιχειρηματικότητας. Ειδικά σήμερα, σε μια συγκυρία που η Ελλάδα επιχειρεί να μετασχηματίσει το αναπτυξιακό της μοντέλο, έχουμε ακόμη περισσότερη ανάγκη να αξιοποιήσουμε ισότιμα και ορθολογικά το γυναικείο δυναμικό της χώρας. Οφείλουμε, λοιπόν, να κάνουμε περισσότερα, για να αντιμετωπίσουμε εμπόδια και ανισότητες, ώστε περισσότερες γυναίκες να ασχοληθούν με το επιχειρείν και να δημιουργήσουν προστιθέμενη αξία για την οικονομία και τη κοινωνία.

8. Η προσφορά και το έργο σας για τον πολιτισμό είναι αναγνωρισμένη, μπορεί η σύγχρονη ελληνική επιχείρηση να αξιοποιήσει και να αναδείξει τον πολιτισμό της χώρας μας;

Πολλές φορές με ρωτούν πώς κατάφερα να ισορροπώ όλα αυτά τα χρόνια ανάμεσα στον κόσμο του επιχειρείν και σε αυτόν του πολιτισμού. Προσωπικά, θεωρώ αυτά τα δύο πεδία αλληλένδετα. Ο πολιτισμός είναι τεράστιο κεφάλαιο για τη χώρα μας, και, μάλιστα, σε πολλές περιπτώσεις, παραμένει αναξιοποίητο. Ωστόσο, έχουν γίνει πολλά θετικά βήματα. Το Ίδρυμα Μείζονος Ελληνισμού ως πρωτοπόρος φορέας Νέων Τεχνολογιών και το Κέντρο Πολιτισμού «Ελληνικός Κόσμος» πραγματοποιούν αυτό ακριβώς: την ανάδειξη και αξιοποίηση της πολιτιστικής μας κληρονομιάς με τη χρήση νέων τεχνολογιών. Στα 20 και πλέον χρόνια παρουσίας μας είχαμε πολλές φορές τη χαρά να συνεργαστούμε και να προσφέρουμε την τεχνογνωσία μας σε ελληνικές νεοφυείς επιχειρήσεις οι οποίες επιχειρούν να αξιοποιήσουν το πολιτιστικό κεφάλαιο, όχι μόνο για την επίτευξη κέρδους, αλλά και για την προσφορά στο κοινωνικό σύνολο.

9. Εκτός από την αντιμετώπιση των προβλημάτων, πιστεύετε ότι υπάρχουν περιθώρια ανάπτυξης και εξέλιξης στις επιχειρήσεις;

Είναι αλήθεια ότι το σημερινό περιβάλλον χαρακτηρίζεται από αβεβαιότητες και προκλήσεις. Όμως κάθε περίοδος κρίσης γεννά και ευκαιρίες, για όσους κρατούν το βλέμμα στραμμένο στο μέλλον. Ως Πρόεδρος του ΕΒΕΑ, που εκπροσωπεί τις επιχειρήσεις με τη μεγαλύτερη συνεισφορά στο ΑΕΠ της χώρας, είμαι αισιόδοξη. Γιατί γνωρίζω ότι η Ελλάδα διαθέτει σημαντικά πλεονεκτήματα, αλλά και επιχειρήσεις και ανθρώπους με όραμα και ταλέντο. Με τις δικές τους προσπάθειες και με προσήλωση στις μεταρρυθμίσεις, που χρειάζονται, έχουμε τη δυνατότητα να αξιοποιήσουμε τις ευκαιρίες και να αλλάξουμε τον τόπο προς το καλύτερο.

Η εκλογή της πρώτης γυναίκας προέδρου στο ΕΒΕΑ έγινε σε μια εποχή που παραμένει δύσκολη για την γυναικεία επιχειρηματικότητα και για την γυναίκα γενικότερα, σε μια εποχή αστάθειας και κρίσης στην κοινωνία με την γυναίκα να γίνεται καθημερινά στόχος βίαιων επιθέσεων. Ποιες είναι οι μεγάλες προκλήσεις, της ιδιαίτερης αυτής εποχής και πώς μπορεί να διαφυλαχθεί και να μεγιστοποιηθεί η πρόοδος που έχει επιτευχθεί τα τελευταία χρόνια στην γυναικεία επιχειρηματικότητα;

 

Διανύουμε, πράγματι, μία ιδιαίτερη εποχή γιατί η χώρα μας ήρθε αντιμέτωπη με τη μεγάλη κρίση χρέους και στη συνέχεια με την πανδημία, επομένως η τρέχουσα είναι η τρίτη διαδοχική κρίση. Σε κάθε κρίση ελλοχεύει ο κίνδυνος μετατόπισης των προτεραιοτήτων στην αντιμετώπιση των προβλημάτων που σχετίζονται με την κρίση με αποτέλεσμα να μένουμε πίσω σε άλλα σοβαρά ζητήματα. Το μήνυμα που θέλω να στείλω είναι ότι η πολιτεία και όλοι οι εμπλεκόμενοι φορείς πρέπει να αποδείξουν ότι ενδιαφέρονται έμπρακτα για την επίλυση των ανισοτήτων και την ενδυνάμωση της γυναικείας επιχειρηματικότητας. Η σημερινή κρίση έχει μία ακόμη ιδιαιτερότητα. Η τεχνολογική επανάσταση φέρνει ανατροπές πιο γρήγορα από ποτέ. Σε αυτό το πλαίσιο πρέπει να διασφαλίσουμε ότι θα υπάρξει μεγαλύτερη προώθηση και ευαισθητοποίηση για την ενασχόληση των γυναικών στους τομείς STEM, το upskilling στις ψηφιακές και τις χρηματοοικονομικές γνώσεις.

 

 

Πόσο σημαντική είναι η προαγωγή της σταδιοδρομίας, της δημιουργίας και, της ανάπτυξης ικανοτήτων και επιχειρηματικών ιδεών στην ζωή των γυναικών, στην προσφορά τους στην οικογένεια και στην κοινωνία; Τι πρέπει να γίνει από εδώ και εμπρός;

 

Θα συνεχίσω να υποστηρίζω ότι η εξάλειψη των έμφυλων ανισοτήτων στον επαγγελματικό στίβο είναι θέμα δικαιωμάτων αλλά είναι επίσης ζήτημα μεγιστοποίησης των αναπτυξιακών δυνατοτήτων της ελληνικής οικονομίας και διαφύλαξης της κοινωνικής συνοχής. Οι γυναίκες που έχουν ίσες ευκαιρίες, που αναπτύσσουν ικανότητες, πρωτοπορούν και κάνουν τα όνειρά τους πραγματικότητα συμβάλλουν πολλαπλασιαστικά στην πρόοδο και την ευημερία του συνόλου. Αυτό που πρέπει να γίνει στο εξής είναι να επιδιώξουμε να απελευθερώσουμε τις δυνάμεις και τα ταλέντα των γυναικών, κοιτάζοντας στο μέλλον και όχι στο παρελθόν και να αναγνωριστούν η επιχειρηματικότητα και η αυτοαπασχόληση των γυναικών ως κερδοφόρες επενδυτικές περιπτώσεις και ως πηγές οικονομικής μεγέθυνσης και θέσεων εργασίας.

 

 

Η επαγγελματική αποκατάσταση μαζί με την προσωπική και την οικογενειακή ζωή αποτελούν κομμάτια του παζλ της ψυχικής και σωματικής υγείας κάθε ανθρώπου. Ποιο είναι το προσωπικό σας μήνυμα και τι απαντάτε σε παρωχημένα στερεότυπα που εξακολουθούν να «κυκλοφορούν» ότι υπάρχει δίλημμα για τις γυναίκες ανάμεσα στην οικογένεια και την καριέρα;

 

Δίλημμα υπάρχει όταν υπάρχουν αξεπέραστα εμπόδια και η γυναίκα αναγκάζεται να αποφασίσει μεταξύ της καριέρας και της οικογένειας. Είναι ένα δίλημμα που δεν συνάδει με την εξέλιξη της κοινωνίας και της οικονομίας μας, ανήκει σε άλλες εποχές και πρέπει να εξαλειφθεί με πράξεις. Είναι στο χέρι μας να κάνουμε μικρά αλλά σταθερά και πολύ σημαντικά βήματα έτσι ώστε να καταστεί δυνατή η ισότιμη κατανομή των οικιακών ευθυνών και των ευθυνών φροντίδας, με στόχο να επιτευχθεί η εξισορρόπηση της επαγγελματικής με την προσωπική ζωή που είναι απαραίτητη για να μπορούν οι γυναίκες να εισέλθουν στην επιχειρηματικότητα και την αυτοαπασχόληση.  

 

 

Οι γυναίκες που αναπτύσσουν επιχειρηματική δραστηριότητα και χτίζουν καριέρες μπορούν να αποκτήσουν και αυτοπεποίθηση και οικονομική ανεξαρτησία, σε μια εποχή που πολλές γυναίκες πέφτουν θύματα μιας παράλογης έμφυλης βίας. Πόσο μπορεί αυτή η γυναικεία διάσταση η επιχειρηματική να προστατέψει τις γυναίκες από την θυματοποίηση; 

 

Μία γυναίκα που ακούγεται η φωνή της είναι, εξ ορισμού, μία ισχυρή γυναίκα, έχει πει πολύ εύστοχα η Μελίντα Γκέιτς. Η φωνή των γυναικών πρέπει να ακούγεται. Είναι αμέτρητα τα παραδείγματα γυναικών που φοβούνται να μιλήσουν. Σίγουρα η Πολιτεία πρέπει να διαθέτει τις κατάλληλες δομές και το θεσμικό πλαίσιο αλλά και να αναλαμβάνει πρωτοβουλίες ευαισθητοποίησης ενάντια στη βία κατά των γυναικών. Από κει και πέρα, όσο πιο σίγουρη νιώθει μία γυναίκα, όσο λιγότερα στερεότυπα και προκαταλήψεις αντιμετωπίζει στον εργασιακό στίβο, τόσο πιο πιθανό είναι να αντιδράσει, να μιλήσει και να προστατευθεί από τη θυματοποίηση. Μία επαγγελματική επιτυχία, μία ομαλή επαγγελματική σταδιοδρομία που προσδίδει αυτοπεποίθηση είναι στοιχεία που μπορούν να παίξουν καταλυτικό ρόλο.

 

Από μια γεμάτη οικογενειακή και επιχειρηματική ζωή ποια μυστικά προσωπικής επιτυχίας θα θέλατε να μοιραστείτε μαζί μας; Μυστικά που συμβάλλουν στην ευημερία, την ψυχική υγεία και την θωράκιση της οικογένειας-δομικής μονάδας της κοινωνίας σε αβέβαιες και δύσκολες εποχές; 

 

Αν υπήρχαν μυστικά επιτυχίας όλα θα ήταν πιο εύκολα. Υπάρχουν, βέβαια, αρχές που μπορούν να συμβάλλουν στην ευημερία και κυρίως στην ψυχική υγεία. Προσωπικά, έχω πάντοτε στο μυαλό μου μία φράση του Winston Churchill: Η επιτυχία δεν είναι οριστική, η αποτυχία δεν είναι μοιραία. Το κουράγιο να συνεχίζεις είναι αυτό που μετράει. Η σκληρή δουλειά, η αφοσίωση σε όσα αγαπάμε και σε όσα θέλουμε να πετύχουμε είναι στοιχεία που βοηθούν να ξεπεραστούν εμπόδια, προκαταλήψεις και στερεότυπα. Μία επιτυχημένη επαγγελματική πορεία πρέπει να συνοδεύεται από γερές βάσεις στην οικογένεια, από συντροφικότητα και κατανόηση. Όλες οι εποχές έχουν δυσκολίες και αβεβαιότητες και σε όλες τις εποχές η αξία της οικογένειας είναι σταθερή και αναντικατάστατη.

• Η ελληνική οικονομία βρίσκεται για μια ακόμη φορά μέσα σε λίγα χρόνια αντιμέτωπη με δύσκολες προκλήσεις. Πώς κρίνετε τα μέτρα που έχει λάβει η ελληνική κυβέρνηση για τη στήριξη των επιχειρήσεων και τι πρέπει να κάνουν οι επιχειρήσεις από την πλευρά τους;

Οι μόνιμες παρεμβάσεις και οι έκτακτες ενισχύσεις που έχουν υλοποιηθεί μέχρι στιγμής από το κράτος είναι πολύ σημαντικές για τις επιχειρήσεις, ενόψει του δύσκολου χειμώνα. Πόσω μάλλον, αν αναλογιστούμε ότι το ελληνικό δημόσιο δεν έχει απεριόριστες δυνατότητες και τα δημοσιονομικά περιθώρια είναι εξαιρετικά στενά. Αν λάβουμε ταυτόχρονα υπόψη ότι η ελληνική οικονομία βιώνει διαδοχικές κρίσεις, τότε τα μέτρα στήριξης αποκτούν ακόμη μεγαλύτερη σημασία.

Σήμερα, οι επιχειρήσεις καλούνται να επιβιώσουν, ξεπερνώντας μία ενεργειακή κρίση που δεν έχει προηγούμενο. Εκτιμώ ότι οι κυβερνητικές παρεμβάσεις απορροφούν μεγάλο μέρος των κραδασμών που προκάλεσαν οι επιπτώσεις της εκτίναξης των τιμών της ενέργειας. Όμως το κράτος δεν μπορεί να καλύψει όλο το επιπλέον κόστος. Σε κάθε περίπτωση, θα πρέπει πολιτεία και εμπλεκόμενοι φορείς να κάνουμε τα αδύνατα δυνατά για να κρατήσουμε όρθια την εγχώρια επιχειρηματικότητα.

Από την πλευρά των επιχειρήσεων η απάντηση δεν είναι η σιωπηλή επανάπαυση στις επιδοτήσεις και άλλα βοηθήματα αλλά η φυγή προς τα εμπρός. Είναι γεγονός ότι οι κρίσεις προσφέρουν ευκαιρίες σε όσους έχουν ανήσυχο επιχειρηματικό πνεύμα και οξυδέρκεια. Ευκαιρίες για αναθεώρηση στρατηγικής, αναδιάρθρωσης παραγωγής, εκσυγχρονισμό διοίκησης, αναπροσδιορισμό του φάσματος προμηθευτών και πελατών – για να αναφέρω τις πιο γενικές κατευθύνσεις.

Σε καταστάσεις κρίσης, ο σύγχρονος επιχειρηματίας οφείλει να κρατά τα μάτια του ορθάνοιχτα, το πνεύμα του έτοιμο, το μυαλό του σε εγρήγορση ώστε να επιζήσει της κρίσης και παράλληλα να ετοιμάζεται για ένα διαφορετικό αύριο. Θα υποστήριζα ότι ένα από τα μεγαλύτερα λάθη που θα μπορούσε να κάνει ένας επιχειρηματίας σήμερα, είναι να πιστεύει ότι το χθες θα επανέλθει – σαν να μην έχει συμβεί τίποτα.

 

• Ποιες είναι οι βασικότερες προκλήσεις σήμερα για τη γυναικεία επιχειρηματικότητα και την επιχειρηματικότητα γενικότερα;

Ως προς την γυναικεία επιχειρηματικότητα, η βασική πρόκληση αφορά τη νοοτροπία. Με θάρρος οφείλουμε να αναγνωρίσουμε ότι το «άντε κυρά μου να πλύνεις κανένα πιάτο» ήταν μία νοοτροπία βαθιά ριζωμένη στην Ελλάδα. Θέλω να είμαι σαφής. Το πρόβλημα δεν ήταν ταξικό. Ήταν πρόβλημα χρόνιας προκατάληψης που διαπερνούσε όλες τις εισοδηματικές ομάδες. Ευθαρσώς πρέπει να παραδεχτούμε ότι οι ταγοί μας καθυστέρησαν να προβληματιστούν. Με προσήνεια να υπογραμμίσουμε ότι πολλά και σημαντικά έχουν γίνει τα τελευταία χρόνια. Η κυβέρνηση έχει ενεργά και αποτελεσματικά στηρίξει αυτήν την προσπάθεια με χρήματα, ανθρώπους και πράξεις.

Η πρόοδος, όμως, δεν σημαίνει και εξάλειψη του προβλήματος. Γι’ αυτό εξακολουθούμε να βλέπουμε την υπό-εκπροσώπηση των γυναικών στις ανώτερες διοικητικές θέσεις των επιχειρήσεων, τη διατήρηση των έμφυλων διαφορών στις αμοιβές και στις συντάξεις, την ελλειμματική στήριξη της γυναικείας επιχειρηματικότητας στον τομέα της επιμόρφωσης και παροχή συμβουλών, την όχι πάντα αντικειμενική αντιμετώπισή τους από τον χρηματοπιστωτικό τομέα.  Θέλω, εδώ, μάλιστα, να τονίσω τη σημαντική και αποτελεσματική δουλειά που κάνει το Εθνικό Επιμελητηριακό Δίκτυο Ελληνίδων Γυναικών Επιχειρηματιών σ’ αυτούς τους τομείς (και όχι μόνο) με άμεσο στόχο να μην υπολείπεται η χώρα μας τουλάχιστον από τους σχετικούς δείκτες  μέσου όρου της Ε.Ε. και του ΟΟΣΑ.

Ως προς την επιχειρηματικότητα, θεωρώ ότι παγκόσμια βρίσκεται σε σημείο καμπής.  Η εστίαση σχεδόν αποκλειστικά στη μεγιστοποίηση κερδών ανά τρίμηνο, αφενός δεν συνεισφέρει πάντα στη δημιουργία αξίας, αφετέρου διογκώνει τις αναπόφευκτες ανισότητες που δημιουργεί το οικονομικό μας σύστημα. Η μεγάλη πρόκληση, λοιπόν, αφορά την υιοθέτηση ξανά ενός μακρόχρονου ορίζοντα για την παραγωγή, την απασχόληση και τις επενδύσεις.

Ως προς τη χώρα μας, θα υποστήριζα ότι δύο είναι οι μεγάλες προκλήσεις. Η πρώτη αφορά τη συνέχιση των μεταρρυθμίσεων που οι κρίσεις της τελευταίας τριετίας δεν μας άφησαν να ολοκληρώσουμε, όπως στους τομείς της υγείας και της δικαιοσύνης. Η δεύτερη εστιάζεται στην αποτελεσματική διαχείριση των νέων κρίσεων που από εδώ και πέρα θα εμφανίζονται με αυξανόμενη συχνότητα και ένταση. Μέχρι τώρα τα καταφέραμε πολύ καλά, έχοντας αποφύγει πολλά από τα λάθη και τις τραγικές συνέπειες που είδαμε σε άλλα κράτη. Οφείλουμε να διασφαλίσουμε ότι αυτό δεν θα αλλάξει.

Επιτρέψτε μου να κλείσω με μία αναφορά. Η μεγάλη Γιαπωνέζα συγγραφέας και φεμινίστρια Raicho Hiratsuka είχε πει «Στην αρχή η γυναίκα ήταν πράγματι ο ήλιος. Ένας αυθεντικός άνθρωπος». Αυτή είναι η θέση που ανήκει στη γυναίκα, η αναγνώριση της αυθεντικότητάς της. Δεν είναι θέμα οικονομικό ή επιχειρηματικό. Είναι θέμα πολιτισμού.

 

• Ως γυναίκα ποιες δυσκολίες ή ευκολίες αντιμετωπίσατε στην επαγγελματική σας πορεία; Παίζει τελικά ρόλο το φύλο στην άσκηση διοίκησης και εάν ναι, ποια είναι τα πλεονεκτήματα και μειονεκτήματα στο να είναι επικεφαλής σε μια επιχείρηση μία γυναίκα;

Με τόλμη θα σας πω ότι δεν αποτελώ υποχρεωτικά αντιπροσωπευτικό παράδειγμα ως προς τις δυσκολίες ή ευκολίες που αντιμετωπίζει μία Ελληνίδα γυναίκα στην επαγγελματική της πορεία. Είχα την τύχη να γεννηθώ σε μία οικογένεια που κατά μία έννοια «είχε στο αίμα της» δύο πράγματα, μεταξύ άλλων: την επιχειρηματικότητα ως έννοια και πράξη και την ευθύνη απέναντι στα κοινά. Από τον Αριστοτέλη και τον Πλάτωνα μέχρι τους Επίκουρους και τους Στωικούς, η ευτυχία οριζόταν ως η επίτευξη ισορροπίας ανάμεσα στο σώμα και το μυαλό και ταυτόχρονα ανάμεσα στην προσωπική φιλοδοξία και την ευθύνη απέναντι στην κοινωνία. Μ’ αυτή την φιλοσοφία γαλουχήθηκα και έτσι πορεύτηκα—ως κόρη, ως σύζυγος, ως μητέρα. Με την έννοια αυτή, ο δρόμος μου είχε αναλογικά βατά εμπόδια. Το μεγάλο πρόβλημα ήταν και είναι ο χρόνος—με τον οποίον η γυναίκα, ακριβώς επειδή καλείται να καλύψει ταυτόχρονα πολλούς ρόλους, βρίσκεται σε διαρκή και αδυσώπητη αντιπαράθεση.

Στην πορεία μου ανακάλυψα ότι η προκατάληψη απέναντι στην οικονομικά χειραφετημένη και επαγγελματικά ανερχόμενη γυναίκα υπάρχει. Σχεδόν πάντα. Άλλοτε σε έκταση και άλλοτε περιορισμένα. Διαπίστωσα, όμως, επίσης, ότι μπορεί σε μεγάλο βαθμό να κατανικηθεί όταν η γυναίκα γνωρίζει τη δουλειά της σε βάθος, έχει υπομονή και ψυχραιμία και είναι αποτελεσματική στην υλοποίηση των στόχων.

Το πλεονέκτημα είναι ότι όταν μία γυναίκα ικανοποιήσει όλα αυτά τα κριτήρια έχει κερδίσει χωρίς επιφυλάξεις. Το μειονέκτημα είναι ότι ο πήχης επιτυχίας για τις γυναίκες κατά κανόνα τίθεται πιο ψηλά από αυτόν για τους άντρες.

 

• Είστε η πρώτη γυναίκα πρόεδρος στο ΕΒΕΑ. Θεωρείτε ότι έχει γενικότερα αρχίσει να αλλάζει κάτι σε ό,τι αφορά τα όργανα συλλογικής εκπροσώπησης;

Τα τελευταία χρόνια έχουμε δει γυναίκες να αναλαμβάνουν όλο και περισσότερα καίρια αξιώματα στη χώρα μας κι αυτό είναι σαφώς ενθαρρυντικό. Δημιουργεί θετικά παραδείγματα, δείχνει ότι η κοινωνία κινείται στη σωστή κατεύθυνση.

Το ΕΒΕΑ για πάνω από έναν αιώνα, πέρα από σύμμαχος της επιχειρηματικότητας, λειτουργεί ως φορέας θετικών αλλαγών στην οικονομία και στην κοινωνία. Παραμένει σε επαφή με τις τάσεις κάθε εποχής, υποστηρίζει μεταρρυθμίσεις και τομές για τον εκσυγχρονισμό της χώρας.  Εκλέγοντας για πρώτη φορά γυναίκα Πρόεδρο, σε μια περίοδο όπου η ισότιμη συμμετοχή των γυναικών αναδεικνύεται σε προϋπόθεση για ταχύτερη και συνεκτική ανάπτυξη, επιβεβαιώνει αυτό τον ρόλο. Δίνει ένα ισχυρό μήνυμα στις γυναίκες, στην αγορά και ευρύτερα στην κοινωνία. Κι αυτό το μήνυμα σας διαβεβαιώ ότι δεν θα μείνει σε επίπεδο συμβολισμών, αλλά θα μεταφραστεί σε συγκεκριμένες δράσεις, προτάσεις και διεκδικήσεις, για μια ανάπτυξη και μια κοινωνία χωρίς ανισότητες.

 

• Ποιο είναι το όραμα που έχετε για το ΕΒΕΑ;

Όραμά μας είναι να δημιουργήσουμε ένα σύγχρονο, αποτελεσματικό, καινοτόμο Επιμελητήριο, το οποίο θα εκπροσωπεί και θα στηρίζει αποτελεσματικά τις δημιουργικές δυνάμεις του τόπου. Θα είναι χρήσιμος και ουσιαστικός αρωγός στην εθνική προσπάθεια για πρόοδο και ευημερία. Με αυτό τον στόχο, επιδιώκουμε να αυξήσουμε ακόμη περισσότερο την προστιθέμενη αξία που προσφέρουμε στα μέλη μας – και ειδικότερα τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις – μέσα από την ψηφιοποίηση της λειτουργίας μας και την ανάπτυξη ενός ολοκληρωμένου πλέγματος υπηρεσιών, σε θέματα εξωστρέφειας, κατάρτισης και πρόσβασης σε χρηματοδότηση.

Θέλουμε ένα ΕΒΕΑ πρωτοπόρο στην προσπάθεια ψηφιακού και πράσινου μετασχηματισμού της ελληνικής οικονομίας, στην καλλιέργεια σύγχρονων δεξιοτήτων, στην προώθηση της καινοτομίας, της νεοφυούς και της γυναικείας επιχειρηματικότητας, αλλά και στην ευρεία υιοθέτηση των αρχών της εταιρικής βιωσιμότητας. Συνεχίζουμε, παράλληλα, να λειτουργούμε υπεύθυνα ως σύμβουλος της Πολιτείας, προωθώντας μεταρρυθμίσεις που βελτιώνουν την ανταγωνιστικότητα και απελευθερώνουν τις δυνατότητες των ελληνικών επιχειρήσεων.

 

• Είστε από τις πρωτοπόρους στην Ελλάδα σε ό,τι αφορά το ζήτημα της εταιρικής διακυβέρνησης. Θεωρείτε ότι υπερισχύει αυτή η κουλτούρα στις ελληνικές επιχειρήσεις ή υπάρχουν ακόμη πολλά βήματα να γίνουν;

Στα τελευταία χρόνια, θα έλεγα από το 1990 και μετά, έχει σημειωθεί μεγάλη πρόοδος στις ελληνικές επιχειρήσεις όσον αφορά την ουσία και όχι τον τύπο της εταιρικής διακυβέρνησης. Δεν μπορώ να πως, όμως, πως δεν υπάρχει ακόμη έδαφος που οφείλουμε να καλύψουμε. Το πρόβλημα εντοπίζεται κυρίως στις πολύ μικρές επιχειρήσεις, όπου σε ορισμένες περιπτώσεις η λειτουργία τους συνάδει περισσότερο με την οικογενειακή- βιοτεχνική πρακτική του 20ου αιώνα και λιγότερο με τις νόρμες του 21ου. Στον τομέα αυτόν, το ΕΒΕΑ θα παίξει ένα σημαντικό ρόλο, φροντίζοντας για την έγκαιρη, πλήρη και με κατανοητό τρόπο ενημέρωσή τους και προσφέροντας τις μεθόδους και τα εργαλεία για την εκπαίδευσή τους.

Είναι ενδιαφέρον, πάντως, το γεγονός ότι τώρα πλέον και στην Ελλάδα μη εισηγμένες στο Χρηματιστήριο επιχειρήσεις, έχουν υιοθετήσει και εφαρμόζουν με συνέπεια τα διεθνή πρότυπα εταιρικής διακυβέρνησης.

 

• Εκτός από την επιχειρηματική σας πορεία, είστε επικεφαλής του Κέντρου Πολιτισμού «Ελληνικός Κόσμος». Πώς συνδυάζετε τις επιχειρήσεις με τον πολιτισμό;

Αν η ερώτηση αφορά την κατανομή του χρόνου μου η απάντηση είναι «με πίεση». Η ζωή μου έχει μάθει ότι όλα συνδυάζονται και όλα μπορούν να γίνουν αρκεί να υπάρχει θέληση, η οποία μετουσιώνεται σε σκληρή δουλειά. Έχω, πάντως, μία εξαίρετη ομάδα συνεργατών που είναι αφοσιωμένοι στη δουλειά τους με ορατά αποτελέσματα.

Αν η ερώτηση αφορά την διανοητική αλλαγή η απάντηση είναι «εύκολα».

Όταν μιλάμε για πολιτισμό μιλάμε για ταυτότητα. Ταυτότητα είναι, τα δικαιώματα που αποκτάς με τη γέννηση σου, η οικογένεια, η ιστορική κληρονομιά, τα σύμβολα, η κουλτούρα, ο ίδιος ο εαυτός μας. Η Δύση της Αναγέννησης, της κοινοβουλευτικής δημοκρατίας, της Αμερικανικής και της Γαλλικής Επανάστασης, ενσωμάτωσε την επιχειρηματικότητα μέσα στην κουλτούρα της. Δηλαδή μέσα στην πολιτισμική της ταυτότητα.

Αυτό ξεκίνησε πριν από τη Βιομηχανική Επανάσταση, όταν στην Ολλανδία και στην Αγγλία του 16ου αιώνα άλλαξαν οι ηθικές νόρμες και η επιχειρηματική δράση, με στόχο το κέρδος, έγινε κοινωνικά αποδεκτή. Πρώτα, δηλαδή, άλλαξαν ο Λόγος και οι ιδέες και μετά ήρθε η αλλαγή στην τεχνολογία.

Η επιχείρηση είναι ένα οργανωμένο σύνολο που επιδιώκει να πετύχει το καλύτερο δυνατόν αποτέλεσμα με τον καλύτερο δυνατό τρόπο. Ταυτόχρονα, και τουλάχιστον μέχρι πρόσφατα, η επιχείρηση «έβλεπε» τον εαυτό της ως μέρος ενός σύγχρονου πολιτισμού και αναγνώριζε έτσι το μεγάλο μέρος ευθύνης που είχε απέναντι στο κοινωνικό σύνολο. Σ’ αυτό καλείτο να δράσει, εξάλλου—οπότε αυτό όφειλε να σεβαστεί.

Ας δούμε, λοιπόν, την επιχείρηση ως μέρος του Δυτικού πολιτισμού. Αν ανατρέξουμε ιστορικά στις αρχικές εκφάνσεις των εννοιών της εταιρικής διακυβέρνησης και ιδιαίτερα της εταιρικής κοινωνικής ευθύνης, τότε συνειδητοποιούμε πως η επιχειρηματικότητα αποτελεί αναπόσπαστο και θεμελιώδες μέρος του Δυτικού πολιτισμού, με αμφίπλευρη επίδραση μεταξύ τους.

Για να κλείσω με απλά λόγια. Ο πολιτισμός εξανθρωπίζει την επιχείρηση και η ανθρώπινη επιχείρηση προσφέρει στον πολιτισμό τα μέσα για τη διάχυσή του στην κοινωνία. Ο σύνδεσμος της επιχειρηματικότητας με τον πολιτισμό είναι, δηλαδή, αυτό που ο Alexis de Tocqueville ονόμασε habits of the mind- «οι συνήθειες του μυαλού».